Indian Constitutional Acts 1773 to 1947
📚 ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ: 1773-1947
ಪೀಠಿಕೆ
ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಜನವರಿ 26, 1950 ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದರೂ, ಅದರ ಬೇರುಗಳು ಆಳವಾಗಿ ಹರಡಿವೆ. ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಎಂದರೆ ಒಂದು ದೇಶದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಅಧ್ಯಯನ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಕಾಯ್ದೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಳು ನಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂವಿಧಾನದ ಅಸ್ತಿಭಾರವನ್ನು ಹಾಕಿದವು.
ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:
1. ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿ (1773-1857)
2. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ನೇರ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿ (1858-1947)
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯ್ದೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಹೆಸರು, ವರ್ಷ, ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಭಾಗ 1: ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿ (1773-1857)
ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರಮೇಣ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಲು ಈ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು .
1. ರೆಗ್ಯುಲೇಟಿಂಗ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1773 (Regulating Act, 1773)
ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಹತ್ವದ ಕಾಯ್ದೆಯಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು .
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
· ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಪದವಿ ಸೃಷ್ಟಿ: ಬಂಗಾಳದ ಗವರ್ನರ್ ಅವರನ್ನು ‘ಬಂಗಾಳದ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್’ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ವಾರೆನ್ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ರು ಮೊದಲ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಆದರು.
· ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಂಡಳಿ ರಚನೆ: ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು 4 ಸದಸ್ಯರ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು (Executive Council) ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಅವರಿಗೆ ಈ ಮಂಡಳಿಯ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ (Veto) ಅಧಿಕಾರ ಇರಲಿಲ್ಲ.
· ಮದ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಬಾಂಬೆ ಅಧೀನ: ಮದ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಗಳು ಬಂಗಾಳದ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಅವರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟವು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಂಗಾಳದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಿತ್ತು.
· ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆ: 1774 ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ಮೂವರು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಾರತೀಯರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವೂ ಇತ್ತು .
· ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಷೇಧ: ಕಂಪನಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯರಿಂದ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು.
2. ಪಿಟ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1784 (Pitt’s India Act, 1784)
1773ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಧಾನಿ ವಿಲಿಯಂ ಪಿಟ್ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು .
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
· ದ್ವಂದ್ವ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Dual Government): ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಂಚಲಾಯಿತು.
· ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಷಯಗಳು: ಕಂಪನಿಯ ‘ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ಸ್’ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕು.
· ರಾಜಕೀಯ ವಿಷಯಗಳು: ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ‘ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್’ (Board of Control) ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕು.
· ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ರಚನೆ: ಈ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ 6 ಸದಸ್ಯರು (ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್, ಚಾನ್ಸೆಲರ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್ಚೆಕರ್ ಮತ್ತು ನಾಲ್ವರು ಪ್ರಿವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸದಸ್ಯರು) ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ನೇರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು .
· ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಸ್ತಿ: ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಕಂಪನಿಯ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು “ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಸ್ತಿಗಳು” (British Possessions in India) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.
· ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಂಡಳಿ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿತ: ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 4 ರಿಂದ 3 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮೂವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಕಮಾಂಡರ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಆಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು .
· ವೀಟೋ ಅಧಿಕಾರ: ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಂಡಳಿಯ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ (Veto) ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು .
3. ಕಾಯ್ದೆ, 1786 (Act of 1786)
ಲಾರ್ಡ್ ಕಾರ್ನ್ವಾಲೀಸ್ ಅವರ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಂಡಳಿಯ ಬಹುಮತದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಅವರೇ ಕಮಾಂಡರ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಆಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ಕಾರ್ನ್ವಾಲೀಸ್ ಈ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಆದರು .
4. ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1793 (Charter Act, 1793)
· ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಮುಂದಿನ 20 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.
· ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಸದಸ್ಯರ ವೇತನವನ್ನು ಭಾರತದ ಆದಾಯದಿಂದಲೇ ಭರಿಸಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು.
5. ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1813 (Charter Act, 1813)
ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು .
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
· ವ್ಯಾಪಾರ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಅಂತ್ಯ: ಚೀನಾದೊಂದಿಗಿನ ಚಹಾ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಚೀನಾದೊಂದಿಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಭಾರತದೊಂದಿಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
· ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಿಷನರಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು .
· ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ: ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು.
· ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ: ಕಂಪನಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಲಾಭ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಆದಾಯದ ಲೆಕ್ಕಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಡಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು.
6. ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1833 (Charter Act, 1833)
ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದತ್ತ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿತ್ತು . ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯ ಹಾಡಿತು .
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
· ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್: ಬಂಗಾಳದ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಅವರನ್ನು ‘ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್’ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಂಕ್ ರು ಮೊದಲ ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಆದರು.
· ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ: ಬಾಂಬೆ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಗಳ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಶಾಸನ ರಚಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದರು.
· ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಅಂತ್ಯ: ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತುಹೋದವು. ಕಂಪನಿಯು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.
· ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಆರಂಭ: ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಮಂಡಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಶಾಸಕಾಂಗ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸದಸ್ಯ (ಲಾ ಮೆಂಬರ್) ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು .
· ಲಾ ಕಮಿಷನ್ ರಚನೆ: ಲಾರ್ಡ್ ಮೆಕಾಲೆ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಲಾ ಕಮಿಷನ್ ಅನ್ನು 1834 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾನೂನುಗಳ ಸಂಹಿತೀಕರಣಕ್ಕೆ (Codification) ಇದು ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು.
· ಗುಲಾಮಗಿರಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
7. ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1853 (Charter Act, 1853)
ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತದ ಕೊನೆಯ ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆಯಾಗಿದೆ .
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
· ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ: ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಮಂಡಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡವು .
· ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸಕಾಂಗ ಮಂಡಳಿ ರಚನೆ: ಹೊಸದಾಗಿ ಭಾರತದ ಶಾಸಕಾಂಗ ಮಂಡಳಿ (Indian Legislative Council) ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು 6 ಹೊಸ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇವರನ್ನು ‘ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ಸ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಮೂಲವಾಯಿತು .
· ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವೀಸ್ ನೇಮಕಾತಿ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಾ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ಮುಕ್ತ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆ (Open Competition) ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಈ ಪರೀಕ್ಷೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಭಾರತೀಯರಿಗೂ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರಕಿತು .
· ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ: ಶಾಸಕಾಂಗ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.
· ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸೂಕ್ತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು .
ಭಾಗ 2: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ನೇರ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿ (1858-1947)
1857ರ ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆಯ ನಂತರ, ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತ ಕೊನೆಗೊಂಡು ಭಾರತವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟದ (ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ) ನೇರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು .
8. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ, 1858 (Government of India Act, 1858)
1857ರ ದಂಗೆಯ ನಂತರ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ‘ಆಕ್ಟ್ ಫಾರ್ ದ ಗುಡ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ .
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
· ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತ ಅಂತ್ಯ: ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಭಾರತದ ಆಡಳಿತವು ನೇರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟಕ್ಕೆ (British Crown) ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಯಿತು.
· ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಹುದ್ದೆ ಸೃಷ್ಟಿ: ಭಾರತದ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ‘ಇಂಡಿಯಾ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್’ (Secretary of State for India) ಎಂಬ ಹೊಸ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಇವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು 15 ಸದಸ್ಯರ ಇಂಡಿಯಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ರಚಿಸಲಾಯಿತು .
· ವೈಸ್ರಾಯ್ ಪದವಿ: ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಅವರನ್ನು ವೈಸ್ರಾಯ್ (Viceroy) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ರು ಮೊದಲ ವೈಸ್ರಾಯ್ ಆದರು. ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದರು.
· ಹಳೆಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ರದ್ದು: ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು .
· ಭಾರತೀಯ ರಾಜರಿಗೆ ಭರವಸೆ: ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಅವರ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.
9. ಭಾರತೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 1861 (Indian Councils Act, 1861)
ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಶಾಸನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಗಳಾಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು .
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
· ಭಾರತೀಯರ ಸೇರ್ಪಡೆ: ವೈಸ್ರಾಯ್ ಅವರ ಶಾಸಕಾಂಗ ಮಂಡಳಿಗೆ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಅವರು ಮೂವರು ಭಾರತೀಯರನ್ನು (ಬನಾರಸ್ ಮಹಾರಾಜ, ಪಟಿಯಾಲಾ ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತು ಸರ್ ದಿನ್ಕರ್ ರಾವ್) ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದರು.
· ಪೋರ್ಟ್ಫೋಲಿಯೊ ಪದ್ಧತಿ: ಲಾರ್ಡ್ ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಅವರು 1859 ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್ಫೋಲಿಯೊ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು (Portfolio System) ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಇದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ (Cabinet System) ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.
· ವೈಸ್ರಾಯ್ ಅವರ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು:
· ಯಾವುದೇ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ವೈಸ್ರಾಯ್ ಅವರ ಅನುಮತಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿತ್ತು.
· ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ 6 ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಡಿನೆನ್ಸ್ (Ordinance) ಹೊರಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ವೈಸ್ರಾಯ್ಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು .
· ಅವರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೀಟೋ (Veto) ಅಧಿಕಾರವೂ ಇತ್ತು .
· ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ: ಮದ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ನೀಡಲಾಯಿತು (1833ರ ಕಾಯ್ದೆಯಿಂದ ಈ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಹೋಗಿದ್ದವು). ಬಂಗಾಳ, ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಶಾಸಕಾಂಗ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು .
10. ಭಾರತೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 1892 (Indian Councils Act, 1892)
ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಪರೋಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆಯ (indirect election) ತತ್ವವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು .
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
· ಶಾಸಕಾಂಗ ಮಂಡಳಿಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ: ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಮಂಡಳಿಗಳ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.
· ನಾಮನಿರ್ದೇಶನದ ಮೂಲಕ ಚುನಾವಣೆ (ಪರೋಕ್ಷ): ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡದೇ, ಪುರಸಭೆಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದವರನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದು ಪರೋಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆಯ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿತ್ತು .
· ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಧಿಕಾರಗಳು: ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಬಜೆಟ್ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಲು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕಾರಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಪೂರಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು (supplementary questions) ಕೇಳಲು ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ .
11. ಭಾರತೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 1909 (Indian Councils Act, 1909) – ಮಾರ್ಲಿ-ಮಿಂಟೊ ಸುಧಾರಣೆಗಳು
ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಭಾರತೀಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿತ್ತು. ಲಾರ್ಡ್ ಮಿಂಟೊ (ವೈಸ್ರಾಯ್) ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್ ಮಾರ್ಲಿ (ಇಂಡಿಯಾ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್) ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನದ ಫಲವಾಗಿ ಇದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು .
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
· ನೇರ ಚುನಾವಣೆಯ ಆರಂಭ: ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಜನರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ (direct election) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಬಹುಪಾಲು ಸದಸ್ಯರು ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತರಾಗಿಯೇ ಉಳಿದರು.
· ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಿರ್ವಾಚಕ ವರ್ಗದ ಪರಿಚಯ (Separate Electorate): ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಿರ್ವಾಚಕ ವರ್ಗದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದರೆ, ಮುಸ್ಲಿಂ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತದಾರರು ಮಾತ್ರ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು .
· ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳ: ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸಕಾಂಗ ಮಂಡಳಿಯ (ಈಗ ಇದನ್ನು ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು) ಗರಿಷ್ಠ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 60 ಕ್ಕೆ ಏರಿಸಲಾಯಿತು.
• ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ : ಬಾರಿಗೆ ವೈಸ್ರಾಯ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಂಡಳಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು (ಕಾನೂನು ಸದಸ್ಯರಾಗಿ) ಈ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದರು .
· ಬಜೆಟ್ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆ: ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಬಜೆಟ್ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಲು ಮತ್ತು ಪೂರಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು.
12. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ, 1919 (Government of India Act, 1919) – ಮಾಂಟೆಗು-ಚೆಮ್ಸ್ಫೋರ್ಡ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳು
ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸರ್ಕಾರದ (Responsible Government) ಕಡೆಗಿನ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಎಡ್ವಿನ್ ಮಾಂಟೆಗು ಮತ್ತು ವೈಸ್ರಾಯ್ ಲಾರ್ಡ್ ಚೆಮ್ಸ್ಫೋರ್ಡ್ ಅವರ ವರದಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯ್ದೆ ರಚನೆಯಾಯಿತು .
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
· ದ್ವೈಪದ್ಧತಿ (Dyarchy) ಪರಿಚಯ: ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದ್ವೈಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಎರಡು ಪಟ್ಟಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು :
· ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡ ವಿಷಯಗಳು (Transferred Subjects): ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ ಸರ್ಕಾರ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ (Governorರ ಸಲಹೆ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾದ ಮಂತ್ರಿಗಳು) ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇವರು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಸಕಾಂಗಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿದ್ದರು.
· ಮೀಸಲಾದ ವಿಷಯಗಳು (Reserved Subjects): ಕಂದಾಯ, ಪೊಲೀಸ್, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗವರ್ನರ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು) ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲೇ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇವರು ಶಾಸಕಾಂಗಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
· ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಸದನ ಪದ್ಧತಿ (Bicameralism): ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸದನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು :
· ರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿ (Council of State): ಮೇಲ್ಮನೆ (60 ಸದಸ್ಯರು, ಇದರಲ್ಲಿ 34 ಚುನಾಯಿತರು). ಅವಧಿ 5 ವರ್ಷ.
· ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆ (Central Legislative Assembly): ಕೆಳಮನೆ (145 ಸದಸ್ಯರು, ಇದರಲ್ಲಿ 104 ಚುನಾಯಿತರು). ಅವಧಿ 3 ವರ್ಷ.
· ಕೇಂದ್ರ-ರಾಜ್ಯ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ: ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು .
· ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ವಿಸ್ತರಣೆ: ಸೀಮಿತ ಆದರೂ ಕೆಲವು ಷರತ್ತುಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು 10% ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ನೀಡಲಾಯಿತು .
· ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ ರಚನೆ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ (Public Service Commission) ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ 1926 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು .
· ವೈಸ್ರಾಯ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ 3 ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.
· ಸ್ಟ್ಯಾಚುಟರಿ ಕಮಿಷನ್: ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಯಾದ 10 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅದರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಲು ಒಂದು ಆಯೋಗವನ್ನು (ಸೈಮನ್ ಕಮಿಷನ್) ನೇಮಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು .
13. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ, 1935 (Government of India Act, 1935)
ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರವಾದ ಕಾಯ್ದೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ .
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
· ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ (All India Federation): ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟ ರಚಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಸೇರದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಇದು ಎಂದಿಗೂ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ .
· ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವೈಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ:
· ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದ್ವೈಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರಾಂತಗಳಿಗೆ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ (Provincial Autonomy) ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅಂದರೆ, ಪ್ರಾಂತಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು.
· ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವೈಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಾಂಗ ವಿಷಯಗಳು ವೈಸ್ರಾಯ್ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದವು.
· ಅಧಿಕಾರಗಳ ಹಂಚಿಕೆ – ಮೂರು ಪಟ್ಟಿಗಳು: ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತಗಳ ನಡುವೆ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆಗಾಗಿ ಮೂರು ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು :
· ಫೆಡರಲ್ ಪಟ್ಟಿ (Federal List): ಕೇಂದ್ರದ ಅಧಿಕಾರದ ವಿಷಯಗಳು (59 ವಿಷಯಗಳು).
· ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪಟ್ಟಿ (Provincial List): ಪ್ರಾಂತಗಳ ಅಧಿಕಾರದ ವಿಷಯಗಳು (54 ವಿಷಯಗಳು).
· ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿ (Concurrent List): ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಕಾನೂನು ರಚಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವಿರುವ ವಿಷಯಗಳು (36 ವಿಷಯಗಳು).
· ದ್ವಿಸದನ ಪದ್ಧತಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆ: 11 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 6 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಸದನ ಪದ್ಧತಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.
· ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ವಿಸ್ತರಣೆ: ಸುಮಾರು 14% ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ನೀಡಲಾಯಿತು.
· ಫೆಡರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (Federal Court) ಸ್ಥಾಪನೆ: ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಪೀಲುಗಳಿಗಾಗಿ 1937 ರಲ್ಲಿ ಫೆಡರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು .
· ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (RBI) ಸ್ಥಾಪನೆ: 1935 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯೇ ಆಧಾರವಾಯಿತು.
· ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ: ದಲಿತರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಿರ್ವಾಚಕ ವರ್ಗದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು .
14. ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ, 1947 (Indian Independence Act, 1947)
ಲಾರ್ಡ್ ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್ ಅವರ ಜೂನ್ 3 ಯೋಜನೆಗೆ (ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆ) ಕಾನೂನು ರೂಪ ನೀಡಲು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು .
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
· ಭಾರತ ವಿಭಜನೆ: ಭಾರತವನ್ನು ಎರಡು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು – ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ (ಈಗಿನ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ) ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
· ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರ: ಆಗಸ್ಟ್ 15, 1947 ರಿಂದ ಭಾರತವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.
· ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಹುದ್ದೆ: ವೈಸ್ರಾಯ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು .
· ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಗೆ ಅಧಿಕಾರ: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಗೆ (Constituent Assembly) ದೇಶದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಂಸತ್ತಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.
· ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ: ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ (Princely States) ತಾವು ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ ಅವರ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡವು.
· ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಸ್ಥಗಿತ: 1935 ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ ಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸದಿದ್ದರೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1950 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಇದೇ ಕಾಯ್ದೆ ಆಧಾರವಾಗಿತ್ತು.
Read More:Indian Prehistoric Period part 3: ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವ ಕಾಲ , ಮುಂಬರುವ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗಾಗಿ 30 ಪ್ರಿಡಿಕ್ಟಿವ್ MCQ ಗಳು ಮತ್ತು ಸವಿಸ್ತಾರ ವಿವರಣೆಗಳು – Ultimate Smart Preparation Guide
https://samagramahitisanchari.com/indian-prehistoric-period-part-3/