Geological Structure part 3
ಅಧ್ಯಾಯ 2: ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಚನೆ
30 ಭವಿಷ್ಯ ಸೂಚಕ MCQ ಗಳು – ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಕರ ಲಾಜಿಕ್ ಸಹಿತ (continued part 2)
ಪ್ರಶ್ನೆ 21:
‘ಮೊಹೊರೊವಿಚಿಕ್ ಡಿಸ್ಕಂಟಿನ್ಯೂಟಿ’ (Mohorovičić Discontinuity) ಎಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ?
ಎ) ಭೂತೊಗಟೆ ಮತ್ತು ನಿಲಂಬರ ನಡುವೆ
ಬಿ) ನಿಲಂಬರ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ನಡುವೆ
ಸಿ) ಬಾಹ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ನಡುವೆ
ಡಿ) ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ಭೂತೊಗಟೆಯ ನಡುವೆ
ಉತ್ತರ: ಎ) ಭೂತೊಗಟೆ ಮತ್ತು ನಿಲಂಬರ ನಡುವೆ
ವಿವರಣೆ: ಮೊಹೊರೊವಿಚಿಕ್ ಡಿಸ್ಕಂಟಿನ್ಯೂಟಿ (Moho) ಭೂತೊಗಟೆ (Crust) ಮತ್ತು ನಿಲಂಬರ (Mantle) ನಡುವಿನ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1909 ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾದ ಭೂಕಂಪಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಆಂಡ್ರಿಜ ಮೊಹೊರೊವಿಚಿಕ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಈ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪನ ತರಂಗಗಳ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸಾಗರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದರ ಆಳ ಸುಮಾರು 5-10 ಕಿಮೀ ಮತ್ತು ಖಂಡಗಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30-60 ಕಿಮೀ ಆಳದಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತದ ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದರ ಆಳ ಸುಮಾರು 70-75 ಕಿಮೀ ಇದೆ.
ಪರೀಕ್ಷಕರ ಲಾಜಿಕ್: ಡಿಸ್ಕಂಟಿನ್ಯೂಟಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಡಿಸ್ಕಂಟಿನ್ಯೂಟಿಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಮತ್ತು ಆಳದ ಕುರಿತು ವಿವರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರಬಹುದು.
ಪ್ರಶ್ನೆ 22:
ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ‘ಸೀಳು ಕಣಿವೆ’ (Rift Valley) ರಚನೆಯನ್ನು ಯಾವ ನದಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ?
ಎ) ಕಾವೇರಿ ನದಿ
ಬಿ) ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ
ಸಿ) ಪಾಲಾರ್ ನದಿ (Palar River)
ಡಿ) ಶಿಂಷಾ ನದಿ
ಉತ್ತರ: ಸಿ) ಪಾಲಾರ್ ನದಿ (Palar River)
ವಿವರಣೆ: ಬೆಂಗಳೂರು ಪ್ರದೇಶವು ಪಾಲಾರ್ ನದಿಯ (Palar River) ಸೀಳು ಕಣಿವೆ ರಚನೆಯ (Rift Valley) ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಪಾಲಾರ್ ನದಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಾಚೀನ ಸೀಳು ಕಣಿವೆ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರ ಮೇಲೆ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರವು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಬೆಂಗಳೂರು ಪ್ರದೇಶವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಭೂಕಂಪನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡಲಾಗಿದೆ.
ಪರೀಕ್ಷಕರ ಲಾಜಿಕ್: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಭೂಗೋಳ ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಕುರಿತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಪಾಲಾರ್ ನದಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಸೀಳು ಕಣಿವೆ ರಚನೆಯ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರಬಹುದು. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಧಾನಿಯ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ 23:
‘ಪ್ಲೇಟ್ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ಸ್’ (Plate Tectonics) ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ರಚನೆಯಾದದ್ದು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಫಲಕಗಳ ಡಿಕ್ಕಿಯಿಂದ?
ಎ) ಮಹಾಸಾಗರೀಯ ಫಲಕ ಮತ್ತು ಖಂಡೀಯ ಫಲಕದ ಡಿಕ್ಕಿ
ಬಿ) ಎರಡು ಮಹಾಸಾಗರೀಯ ಫಲಕಗಳ ಡಿಕ್ಕಿ
ಸಿ) ಎರಡು ಖಂಡೀಯ ಫಲಕಗಳ ಡಿಕ್ಕಿ
ಡಿ) ಫಲಕಗಳು ಪರಸ್ಪರ ದೂರ ಸರಿಯುವುದರಿಂದ
ಉತ್ತರ: ಸಿ) ಎರಡು ಖಂಡೀಯ ಫಲಕಗಳ ಡಿಕ್ಕಿ
ವಿವರಣೆ: ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತದ ರಚನೆಯು ಎರಡು ಖಂಡೀಯ ಫಲಕಗಳ (Continental plates) ಡಿಕ್ಕಿಯಿಂದಾಗಿದೆ – ಭಾರತೀಯ ಫಲಕ ಮತ್ತು ಯುರೇಷಿಯನ್ ಫಲಕ. ಎರಡೂ ಖಂಡೀಯ ಫಲಕಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದರ ಕೆಳಗೆ ನುಗ್ಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ಎರಡೂ ಮೇಲಕ್ಕೆದ್ದು ಪರ್ವತವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಇದನ್ನು ‘ಖಂಡೀಯ-ಖಂಡೀಯ ಸಂಘರ್ಷ’ (Continental-Continental Collision) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಮಹಾಸಾಗರೀಯ ಫಲಕ ಮತ್ತು ಖಂಡೀಯ ಫಲಕ ಡಿಕ್ಕಿಯಾದಾಗ, ಭಾರವಾದ ಮಹಾಸಾಗರೀಯ ಫಲಕವು ಖಂಡೀಯ ಫಲಕದ ಕೆಳಗೆ ನುಗ್ಗಿ (Subduction) ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಪರ್ವತಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ (ಉದಾ: ಅಂಡೀಸ್ ಪರ್ವತ).
ಪರೀಕ್ಷಕರ ಲಾಜಿಕ್: ಹಿಮಾಲಯ ಫಲಕಗಳ ಡಿಕ್ಕಿಯಿಂದ ಆಯಿತು ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನ. ಆದರೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಫಲಕಗಳ ಡಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕುರಿತು ವಿವರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಲೇಟ್ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ಸ್ನ ಆಳವಾದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ 24:
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ‘ಸ್ಕಿಸ್ಟ್’ (Schist) ಮತ್ತು ‘ಗ್ನೀಸ್’ (Gneiss) ಶಿಲೆಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?
ಎ) ಸ್ಕಿಸ್ಟ್ ಕಾಯಾಂತರಿತ, ಗ್ನೀಸ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಜನ್ಯ
ಬಿ) ಸ್ಕಿಸ್ಟ್ ಪದರಗಳಾಗಿ ಸೀಳುವ ಗುಣ ಹೊಂದಿದೆ, ಗ್ನೀಸ್ ಪಟ್ಟೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡವಾಗುತ್ತದೆ
ಸಿ) ಸ್ಕಿಸ್ಟ್ ಸಮುದ್ರೀಯ, ಗ್ನೀಸ್ ಖಂಡೀಯ ನಿಕ್ಷೇಪ
ಡಿ) ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ
ಉತ್ತರ: ಬಿ) ಸ್ಕಿಸ್ಟ್ ಪದರಗಳಾಗಿ ಸೀಳುವ ಗುಣ ಹೊಂದಿದೆ, ಗ್ನೀಸ್ ಪಟ್ಟೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡವಾಗುತ್ತದೆ
ವಿವರಣೆ: ಸ್ಕಿಸ್ಟ್ (Schist) ಮತ್ತು ಗ್ನೀಸ್ (Gneiss) ಎರಡೂ ಕಾಯಾಂತರಿತ ಶಿಲೆಗಳೇ (Metamorphic rocks). ಆದರೆ ಇವುಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಸ್ಕಿಸ್ಟ್ ಶಿಲೆಗಳು ಪದರಗಳಾಗಿ (Foliation) ಸೀಳುವ ಗುಣ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಖನಿಜ ಕಣಗಳು ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಗ್ನೀಸ್ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಢ ಮತ್ತು ಹಗುರ ಬಣ್ಣದ ಖನಿಜಗಳ ಪಟ್ಟೆಗಳು (Banding) ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಶಿಲೆಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಧಾರವಾಡ ಶಿಲಾಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಿಸ್ಟ್ ಶಿಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಗ್ನೀಸ್ ಶಿಲೆಗಳು ತಳದ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.
ಪರೀಕ್ಷಕರ ಲಾಜಿಕ್: ಶಿಲೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಕರಣ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೆ ಸ್ಕಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ನೀಸ್ ನಡುವಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕುರಿತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರಬಹುದು. ಇದು ಶಿಲಾವಿಜ್ಞಾನದ (Petrology) ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ 25:
‘ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕ’ (Richter Scale) ಯಾವುದನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ?
ಎ) ಭೂಕಂಪದ ಅವಧಿಯನ್ನು
ಬಿ) ಭೂಕಂಪದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು (Intensity)
ಸಿ) ಭೂಕಂಪದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು
ಡಿ) ಭೂಕಂಪದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು (Magnitude)
ಉತ್ತರ: ಡಿ) ಭೂಕಂಪದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು (Magnitude)
ವಿವರಣೆ: ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕವು (Richter Scale) ಭೂಕಂಪದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು (Magnitude) ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಭೂಕಂಪನ ತರಂಗಗಳ ವೈಶಾಲ್ಯವನ್ನು (Amplitude) ಆಧರಿಸಿ, ಭೂಕಂಪದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು 0 ರಿಂದ 9 ರವರೆಗಿನ ಮಾಪಕವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಒಂದು ಅಂಕದ ಹೆಚ್ಚಳವು ಸುಮಾರು 32 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಕಂಪದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು (Intensity) ಅಳೆಯಲು ಮರ್ಕಾಲಿ ಮಾಪಕ (Mercalli Scale) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು.
ಪರೀಕ್ಷಕರ ಲಾಜಿಕ್: ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕ ಭೂಕಂಪದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನ. ಆದರೆ “ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕ ಯಾವುದನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ?” ಎಂದು ಕೇಳುವ ಬದಲು, “ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ಮರ್ಕಾಲಿ ಮಾಪಕದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?” ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರಬಹುದು.
ಪ್ರಶ್ನೆ 26:
ಕರ್ನಾಟಕದ ‘ಬಾಬಾ ಬುಡನ್ ಗಿರಿ’ ಶ್ರೇಣಿಯು (Baba Budan Hills) ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ?
ಎ) ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ನಿಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಕಾಫಿ ಬೆಳೆ
ಬಿ) ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತು
ಸಿ) ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ನಿಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಬಿದಿರು
ಡಿ) ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು ನಿಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆ
ಉತ್ತರ: ಎ) ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ನಿಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಕಾಫಿ ಬೆಳೆ
ವಿವರಣೆ: ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಾಬಾ ಬುಡನ್ ಗಿರಿ ಶ್ರೇಣಿಯು (Baba Budan Hills) ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ:
1. ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ: ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು (Iron Ore) ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆ. ಕುದುರೆಮುಖ್ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಗಣಿ ಈ ಶ್ರೇಣಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
2. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಫಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಸ್ಥಳ ಇದಾಗಿದೆ. ಸೂಫಿ ಸಂತ ಬಾಬಾ ಬೂದನ್ ಅವರು ಯೆಮನ್ನಿಂದ ಕಾಫಿ ಬೀಜಗಳನ್ನು ತಂದು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದರು ಎಂದು ಪ್ರತೀತಿ.
ಈ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲೇ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾದ ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ (1,930 ಮೀ) ಇದೆ.
ಪರೀಕ್ಷಕರ ಲಾಜಿಕ್: ಬಾಬಾ ಬೂದನ್ ಗಿರಿಯು ಕಾಫಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ. ಆದರೆ ಅದರ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಹತ್ವ (ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು) ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ (ಕಾಫಿ) ಎರಡನ್ನೂ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರಬಹುದು.
ಪ್ರಶ್ನೆ 27:
‘ಟೆಥಿಸ್ ಸಾಗರ’ (Tethys Sea) ದ ಅವಶೇಷವಾಗಿ ಇಂದು ಯಾವುದು ಉಳಿದಿದೆ?
ಎ) ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ
ಬಿ) ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ
ಸಿ) ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ
ಡಿ) ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲವೂ
ಉತ್ತರ: ಡಿ) ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲವೂ
ವಿವರಣೆ: ಟೆಥಿಸ್ ಸಾಗರವು (Tethys Sea) ಪ್ರಾಚೀನ ಮಹಾಸಾಗರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಗೊಂಡ್ವಾನಾ ಮತ್ತು ಲಾರೇಷಿಯಾ ಭೂಖಂಡಗಳ ನಡುವೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಫಲಕ ಮತ್ತು ಯುರೇಷಿಯನ್ ಫಲಕಗಳ ಡಿಕ್ಕಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಸಾಗರವು ಮುಚ್ಚಿಹೋಯಿತು ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಟೆಥಿಸ್ ಸಾಗರದ ಅವಶೇಷಗಳಾಗಿ ಇಂದು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ, ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ, ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಅರಲ್ ಸಮುದ್ರಗಳು ಉಳಿದಿವೆ. ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಮುದ್ರೀಯ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಈ ಸಾಗರದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತವೆ.
ಪರೀಕ್ಷಕರ ಲಾಜಿಕ್: ಟೆಥಿಸ್ ಸಾಗರದ ಕುರಿತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಳುವ ಬದಲು, ಅದರ ಅವಶೇಷಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರಬಹುದು. ಇದು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ 28:
ಕರ್ನಾಟಕದ ಕುದುರೆಮುಖ್ (Kudremukh) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬಗೆಯ ಶಿಲೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಶೇಷತೆ ಏನು?
ಎ) ಗ್ರಾನೈಟ್ ಶಿಲೆಗಳು – ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ
ಬಿ) ಬಸಾಲ್ಟ್ ಶಿಲೆಗಳು – ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣಿನ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣ
ಸಿ) ಸ್ಕಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ನೀಸ್ ಶಿಲೆಗಳು – ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ನಿಕ್ಷೇಪ
ಡಿ) ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು ಶಿಲೆಗಳು – ಸಿಮೆಂಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆ
ಉತ್ತರ: ಸಿ) ಸ್ಕಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ನೀಸ್ ಶಿಲೆಗಳು – ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ನಿಕ್ಷೇಪ
ವಿವರಣೆ: ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುದುರೆಮುಖ್ (Kudremukh) ಪ್ರದೇಶವು ಧಾರವಾಡ ಶಿಲಾಸಮೂಹದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಕಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ನೀಸ್ ಶಿಲೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು (Iron Ore) ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ, ಇದು ಕಡಿಮೆ ದರ್ಜೆಯದ್ದಾಗಿದ್ದು (Low-grade), ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಿಲಿಕಾ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಅದಿರನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೊಳವೆ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ (Slurry pipeline) ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಪರೀಕ್ಷಕರ ಲಾಜಿಕ್: ಕುದುರೆಮುಖ್ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಅದಿರಿನ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರಬಹುದು.
ಪ್ರಶ್ನೆ 29:
‘ಅಧಿಕೇಂದ್ರ’ (Epicentre) ಮತ್ತು ‘ಅವಕೇಂದ್ರ’ (Focus/Hypocentre) ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?
ಎ) ಅವಕೇಂದ್ರ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿದೆ, ಅಧಿಕೇಂದ್ರ ಭೂಮಿಯ ಒಳಗಿದೆ
ಬಿ) ಅಧಿಕೇಂದ್ರ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿದೆ, ಅವಕೇಂದ್ರ ಭೂಮಿಯ ಒಳಗಿದೆ
ಸಿ) ಇವೆರಡೂ ಒಂದೇ ಆಗಿವೆ
ಡಿ) ಅಧಿಕೇಂದ್ರ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ, ಅವಕೇಂದ್ರ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ
ಉತ್ತರ: ಬಿ) ಅಧಿಕೇಂದ್ರ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿದೆ, ಅವಕೇಂದ್ರ ಭೂಮಿಯ ಒಳಗಿದೆ
ವಿವರಣೆ: ಭೂಕಂಪದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ:
· ಅವಕೇಂದ್ರ (Focus/Hypocentre): ಭೂಮಿಯ ಒಳಗೆ, ಶಕ್ತಿಯು ಮೊದಲು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಸ್ಥಳ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಭೂಕಂಪನದ ಮೂಲ.
· ಅಧಿಕೇಂದ್ರ (Epicentre): ಅವಕೇಂದ್ರದ ನೇರವಾಗಿ ಮೇಲಿರುವ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿನ ಬಿಂದು.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಅಧಿಕೇಂದ್ರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಭೂಕಂಪದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾನಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವಕೇಂದ್ರದ ಆಳ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಒಳ ರಚನೆಯನ್ನವಲಂಬಿಸಿ ಹಾನಿಯ ಪ್ರಮಾಣ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪರೀಕ್ಷಕರ ಲಾಜಿಕ್: ಈ ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನೇರವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಕೇಳುವ ಬದಲು, ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕೇಳುವ ಮೂಲಕ ಪರೀಕ್ಷಕರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ನಿಖರವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.
ಪ್ರಶ್ನೆ 30:
ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಹರಿಯುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಲಾಸಮೂಹ ಯಾವುದು?
ಎ) ಗೊಂಡ್ವಾನಾ ಶಿಲಾಸಮೂಹ
ಬಿ) ಡೆಕ್ಕನ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್
ಸಿ) ಧಾರವಾಡ ಶಿಲಾಸಮೂಹ ಮತ್ತು ಗ್ನೀಸ್ ಶಿಲೆಗಳು
ಡಿ) ತೃತೀಯ ಶಿಲಾಸಮೂಹ
ಉತ್ತರ: ಸಿ) ಧಾರವಾಡ ಶಿಲಾಸಮೂಹ ಮತ್ತು ಗ್ನೀಸ್ ಶಿಲೆಗಳು
ವಿವರಣೆ: ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ (ತಲಕಾವೇರಿ) ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದು ಹರಿಯುವ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಕೊಡಗು, ಮೈಸೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಹಾಸನ, ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಧಾರವಾಡ ಶಿಲಾಸಮೂಹ ಮತ್ತು ಗ್ನೀಸ್ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಿ-ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಯುಗದ ಆರ್ಷೇಯ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗ್ನೀಸ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಶಿಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣು (Red Soil) ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು ತಮಿಳುನಾಡನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಂತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಇತರ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಪರೀಕ್ಷಕರ ಲಾಜಿಕ್: ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೆ ಅದರ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರಬಹುದು. ಇದು ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಭೂವಿಜ್ಞಾನದ ಸಂಯೋಜಿತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
Read More :Geological Structure part 2 : ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ 30 Powerful ಭವಿಷ್ಯ ಸೂಚಕ MCQಗಳು (ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಕರ ಲಾಜಿಕ್ ಸಹಿತ) – Ultimate Success Guide
https://samagramahitisanchari.com/geological-structure-part-2/