ಸಿಂಧೂ ಬಯಲಿನ ನಾಗರಿಕತೆ part 2
ಸಿಂಧೂ ಬಯಲಿನ ನಾಗರಿಕತೆ – ಪರೀಕ್ಷಕರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು 50 ವೈವಿಧ್ಯಮಯ MCQ ಗಳು
ಪರೀಕ್ಷಕರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ರಚನೆಯ ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಗಳು
ಮಾದರಿ 1: ನೇರ ಸಂಗತಿ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
· “ಯಾವ ನಗರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಸ್ತು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ?”
· “ಇದನ್ನು ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದವರು ಯಾರು?”
· ಇವು ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.
ಮಾದರಿ 2: ಅಪವಾದ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
· “ಕೋಟೆ ಇಲ್ಲದ ಏಕೈಕ ನಗರ ಯಾವುದು?”
· “ಅಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ದೊರೆತ ಏಕೈಕ ಸ್ಥಳ ಯಾವುದು?”
· “ಮಾತ್ರ”, “ಏಕೈಕ”, “ಮೊದಲ”, “ಅತಿದೊಡ್ಡ” ಪದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು.
ಮಾದರಿ 3: ಹೋಲಿಕೆ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
· “ಹರಪ್ಪಾ ಮತ್ತು ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?”
· “ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?”
· ಎರಡು ನಗರಗಳ ನಡುವಿನ ಹೋಲಿಕೆ ಅಥವಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸ
ಮಾದರಿ 4: ಕಾರಣ-ಪರಿಣಾಮ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
· “ಸಿಂಧೂ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಕಾರಣವೇನು?”
· “ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅವನತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೇನು?”
· ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣ ಅಥವಾ ಪರಿಣಾಮ
ಮಾದರಿ 5: ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
· ನಾಲ್ಕು ಆಯ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ತಪ್ಪಾಗಿರುತ್ತದೆ.
· “ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ?” ಮಾದರಿ
ಮಾದರಿ 6: ಜೋಡಣೆ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
· ನಗರ ಮತ್ತು ನದಿ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಉತ್ಖನನಕಾರ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು.
ಮಾದರಿ 7: ಕಾಲಮಾನ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
· ಹಂತಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಾಲಮಾನ
· ಸಮಕಾಲೀನ ನಾಗರಿಕತೆಗಳು
ಮಾದರಿ 8: ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
· ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರಗಳು (Lost Wax Technique)
· ಲಿಪಿ, ಧರ್ಮ, ಸಮಾಜ, ಸಮಾಧಿ ಪದ್ಧತಿಗಳು
ಮಾದರಿ 9: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
· ಶತಮಾನೋತ್ಸವಗಳು
· UNESCO ಸ್ಥಾನಮಾನ
· ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು
ಮಾದರಿ 10: ಸಂದರ್ಭೋಚಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
· “ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿಯಾಗಿದೆ?”
· “ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ” ಮಾದರಿ
50 MCQ ಗಳು – ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರವಾದ ವಿವರಣೆ ಸಹಿತ
ಮಾದರಿ 1: ನೇರ ಸಂಗತಿ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
1. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಯಾವುದು?
A) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ
B) ಹರಪ್ಪಾ
C) ರಾಖೀಗಢಿ
D) ಧೋಲಾವೀರಾ
ಉತ್ತರ: C) ರಾಖೀಗಢಿ
ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವೆಂದು ಇಂದಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ರಾಖಿಗಢಿ (Rakhigarhi) ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇಳುವ ಉತ್ತರ:
👉 ಮೋಹೆಂಜೋದಾರೋ (Mohenjo-daro)
ಸರಳವಾಗಿ ನೆನಪಿಡಿ:
ಹಳೆಯ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ ಉತ್ತರ → ಮೋಹೆಂಜೋದಾರೋ
ಹೊಸ ಪುರಾತತ್ವ ಸಂಶೋಧನೆ ಪ್ರಕಾರ → ರಾಖಿಗಢಿ (ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು)
👉 ಆದ್ದರಿಂದ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ತಯಾರಾಗುವಾಗ ಎರಡನ್ನೂ ಗಮನದಲ್ಲಿಡುವುದು ಉತ್ತಮ 👍
ವಿವರಣೆ: ಹರಿಯಾಣದ ಹಿಸಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಖೀಗಢಿ ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸುಮಾರು 350 ಹೆಕ್ಟೇರ್. ಇತ್ತೀಚಿನ ಉತ್ಖನನಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಾಕ್-ಹರಪ್ಪಾ, ಪರಿಪಕ್ವ ಹರಪ್ಪಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ-ಹರಪ್ಪಾ ಎಂಬ ಮೂರು ಹಂತಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಖೀಗಢಿಯ ವಿಸ್ತಾರವು ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಗರ ಯೋಜನೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ.
2. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು “ಸಿಂಧೂ-ಸರಸ್ವತಿ ನಾಗರಿಕತೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೇನು?
A) ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯು ಸಿಂಧೂ ನದಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು
B) ಈ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅತ್ಯಧಿಕ ನೆಲೆಗಳು ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ
C) ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯು ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಯಾಗಿತ್ತು
D) ಸಿಂಧೂ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಗಳು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಂಗಮಿಸುತ್ತಿದ್ದವು
ಉತ್ತರ: B) ಈ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅತ್ಯಧಿಕ ನೆಲೆಗಳು ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸುಮಾರು 2500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೆಲೆಗಳ ಪೈಕಿ, ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನೆಲೆಗಳು (ಸುಮಾರು 70% ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು) ಸರಸ್ವತಿ ನದಿ (ಈಗಿನ ಘಗ್ಗರ್-ಹಾಕ್ರಾ) ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಹರಪ್ಪಾ, ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋದಂತಹ ಕೆಲವೇ ನೆಲೆಗಳು ಸಿಂಧೂ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹೊಸ NCERT ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಈ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು “ಸಿಂಧೂ-ಸರಸ್ವತಿ ನಾಗರಿಕತೆ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತವೆ.
3. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ‘ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಮಗಳ’ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪ ಯಾವ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ?
A) ಹರಪ್ಪಾ
B) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ
C) ಲೋಥಲ್
D) ಧೋಲಾವೀರಾ
ಉತ್ತರ: B) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ
ವಿವರಣೆ: ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಮಗಳ ಎಂಬ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪ ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋದಲ್ಲಿ 1926ರಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸುಮಾರು 4 ಇಂಚು ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಮೇಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನದಿಂದ (Lost Wax Technique) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿರುವ ಯುವತಿಯು ಎಡಗೈ ಸೊಂಟದ ಮೇಲೆ, ಬಲಗೈ ಮುಂದೆ, ದೇಹದ ಭಂಗಿಯು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಿಂಧೂ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಕಲಾ ನೈಪುಣ್ಯತೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
4. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ‘ದೊಡ್ಡ ಸ್ನಾನಾಗಾರ’ (Great Bath) ಯಾವ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ?
A) ಹರಪ್ಪಾ
B) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ
C) ಲೋಥಲ್
D) ಧೋಲಾವೀರಾ
ಉತ್ತರ: B) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ
ವಿವರಣೆ: ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋದ ದೊಡ್ಡ ಸ್ನಾನಾಗಾರವು 39 ಅಡಿ ಉದ್ದ, 23 ಅಡಿ ಅಗಲ ಮತ್ತು 8 ಅಡಿ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಜಿಪ್ಸಮ್ ಮತ್ತು ಬಿಟುಮೆನ್ ಬಳಸಿ ಜಲನಿರೋಧಕಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸ್ನಾನಾಗಾರದ ಸುತ್ತಲೂ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು, ಬದಲಾವಣೆ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನೀರು ಹರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿತ್ತು. ಇದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.
5. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಘೋಷಿಸಿದ ಜಾನ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಅವರ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಯಾವುದಾಗಿತ್ತು?
A) ಹರಪ್ಪಾ ಉತ್ಖನನಕಾರ
B) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ ಉತ್ಖನನಕಾರ
C) ASI ನಿರ್ದೇಶಕ
D) ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್
ಉತ್ತರ: C) ASI ನಿರ್ದೇಶಕ
ವಿವರಣೆ: ಜಾನ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಅವರು 1924ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಅವರು ಆಗಿನ ASI (ಭಾರತ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ) ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರೇ ಈ ನಾಗರಿಕತೆಗೆ “ಸಿಂಧೂ ಬಯಲಿನ ನಾಗರಿಕತೆ” ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. 2024ನೇ ಇಸವಿಯು ಈ ಘೋಷಣೆಯ 100ನೇ ವರ್ಷವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಾದರಿ 2: ಅಪವಾದ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
6. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಇಲ್ಲದ ಏಕೈಕ ನಗರ ಯಾವುದು?
A) ಹರಪ್ಪಾ
B) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ
C) ಚನ್ಹುದಾರೋ
D) ಲೋಥಲ್
ಉತ್ತರ: C) ಚನ್ಹುದಾರೋ
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಅಥವಾ ದುರ್ಗದ ಅವಶೇಷಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಚನ್ಹುದಾರೋ ಮಾತ್ರ ಕೋಟೆ ಇಲ್ಲದ ಏಕೈಕ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಚನ್ಹುದಾರೋ ಮಣಿಗಳ ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಬೀಡ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ (ಮಣಿಗಳ ತಯಾರಿಕಾ ಕಾರ್ಖಾನೆ), ಬಳೆಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ದಂತದ ಕೆಲಸದ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಕೋಟೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ನಗರವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
7. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ದೊರೆತ ಸ್ಥಳ ಯಾವುದು?
A) ಹರಪ್ಪಾ
B) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ
C) ಲೋಥಲ್
D) ಕಾಲಿಬಂಗನ್
ಉತ್ತರ: C) ಲೋಥಲ್
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಗುಜರಾತ್ನ ಲೋಥಲ್ ಮತ್ತು ರಂಗಪುರದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಇದು ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಲೋಥಲ್ ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿನ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ಅಕ್ಕಿ ಸೂಕ್ತ ಬೆಳೆಯಾಗಿತ್ತು.
8. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಉಳುಮೆ ಮಾಡಿದ ಭೂಮಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ದೊರೆತ ಸ್ಥಳ ಯಾವುದು?
A) ಹರಪ್ಪಾ
B) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ
C) ಕಾಲಿಬಂಗನ್
D) ಲೋಥಲ್
ಉತ್ತರ: C) ಕಾಲಿಬಂಗನ್
ವಿವರಣೆ: ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಕಾಲಿಬಂಗನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಉಳುಮೆ ಮಾಡಿದ ಭೂಮಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಳುಮೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಉಳುಮೆ ಮಾಡಿದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಮಾನಾಂತರ ರೇಖೆಗಳ ಗುರುತುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಇದು ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
9. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಟೆಯ ಅವಶೇಷ ಪತ್ತೆಯಾದ ಸ್ಥಳ ಯಾವುದು?
A) ಹರಪ್ಪಾ
B) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ
C) ಕಾಲಿಬಂಗನ್
D) ಲೋಥಲ್
ಉತ್ತರ: C) ಕಾಲಿಬಂಗನ್
ವಿವರಣೆ: ಕಾಲಿಬಂಗನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇದು ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಟೆಯ ಪರಿಚಯವಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಒಂಟೆಯನ್ನು ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಗಾಣಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಇತರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿಲ್ಲ.
ಮಾದರಿ 3: ಹೋಲಿಕೆ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
11. ಹರಪ್ಪಾ ಮತ್ತು ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ ನಗರಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?
A) ಹರಪ್ಪಾ ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ ರಾವಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ
B) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ನಾನಾಗಾರವಿದ್ದರೆ, ಹರಪ್ಪಾದಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯದ ಕಣಜಗಳಿವೆ
C) ಹರಪ್ಪಾದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋದಲ್ಲಿ ಶಿಲಾಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ
D) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಹರಪ್ಪಾ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ
ಉತ್ತರ: B) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ನಾನಾಗಾರವಿದ್ದರೆ, ಹರಪ್ಪಾದಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯದ ಕಣಜಗಳಿವೆ
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾದ ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ ಮತ್ತು ಹರಪ್ಪಾ ಎರಡೂ ಉತ್ತಮ ನಗರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ನಾನಾಗಾರ (Great Bath), ಮಹಾಧಾನ್ಯಾಗಾರ (Great Granary), ಸಭಾಭವನ ಮತ್ತು ಪಶುಪತಿ ಮುದ್ರೆಯಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಹರಪ್ಪಾದಲ್ಲಿ 6 ಧಾನ್ಯದ ಕಣಜಗಳು (ಸಾಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತ), ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್, ಶಿಲಾಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಪುರುಷನ ಧಡ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ.
12. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?
A) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಗಳಿವೆ, ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾದಲ್ಲಿಲ್ಲ
B) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ, ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾದಲ್ಲಿಲ್ಲ
C) ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲಿಪಿಯಿಲ್ಲ, ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿದೆ
D) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆ ಕಂಚಿನ ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದರೆ, ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾ ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ
ಉತ್ತರ: B) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ, ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾದಲ್ಲಿಲ್ಲ
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಗರ ಯೋಜನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅದರ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಸ್ನಾನಗೃಹವಿತ್ತು, ಅಲ್ಲಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರು ಮನೆಯ ಚರಂಡಿಯ ಮೂಲಕ ಬೀದಿಯ ಮುಖ್ಯ ಚರಂಡಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಿತ್ತು. ಮುಖ್ಯ ಚರಂಡಿಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಸಮಕಾಲೀನ ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೊಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.
13. ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋದ ‘ದೊಡ್ಡ ಸ್ನಾನಾಗಾರ’ ಮತ್ತು ಧೋಲಾವೀರಾದ ‘ಜಲಾಶಯಗಳ’ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?
A) ದೊಡ್ಡ ಸ್ನಾನಾಗಾರ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗಾಗಿ, ಜಲಾಶಯಗಳು ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ
B) ದೊಡ್ಡ ಸ್ನಾನಾಗಾರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ, ಜಲಾಶಯಗಳು ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ
C) ದೊಡ್ಡ ಸ್ನಾನಾಗಾರ ನಗರದ ಹೊರಗೆ, ಜಲಾಶಯಗಳು ನಗರದ ಒಳಗೆ
D) ದೊಡ್ಡ ಸ್ನಾನಾಗಾರ ಕಚ್ಚಾ ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ, ಜಲಾಶಯಗಳು ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ
ಉತ್ತರ: B) ದೊಡ್ಡ ಸ್ನಾನಾಗಾರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ, ಜಲಾಶಯಗಳು ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ
ವಿವರಣೆ: ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋದ ದೊಡ್ಡ ಸ್ನಾನಾಗಾರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಒಂದೇ ಕೊಳದ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಧೋಲಾವೀರಾದ ಜಲಾಶಯಗಳು ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಧೋಲಾವೀರಾದಲ್ಲಿ 16 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಲಾಶಯಗಳು, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಿತ ಜಲಾಶಯಗಳಿವೆ. ಇದು ಅರೆ-ಮರುಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಅದ್ಭುತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಮಾದರಿ 4: ಕಾರಣ-ಪರಿಣಾಮ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
14. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದ್ದದ್ದು ಯಾವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ?
A) ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಇತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು
B) ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಇತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು
C) ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು
D) ಎಲ್ಲವೂ
ಉತ್ತರ: D) ಎಲ್ಲವೂ
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ: (1) ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ – ಪ್ರತಿ ಮನೆಗೂ ಚರಂಡಿ ಸೌಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, (2) ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ – ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ನಗರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಂಘಟಿತ ಆಡಳಿತದ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು, (3) ನಗರ ಯೋಜನೆಯ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟ – ನಗರಗಳನ್ನು ಯೋಜಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
15. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅವನತಿಗೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಯಾವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತವೆ?
A) ಆರ್ಯರ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಕಲಹಗಳು
B) ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಒಣಗುವಿಕೆ
C) ಅತಿಯಾದ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸ್ಫೋಟ
D) ಪ್ರವಾಹಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪಗಳು
ಉತ್ತರ: B) ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಒಣಗುವಿಕೆ
ವಿವರಣೆ: ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ NCERT ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕವು ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅವನತಿಗೆ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ: (1) ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ – ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2000ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು, ಇದು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, (2) ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಒಣಗುವಿಕೆ – ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯು ಈ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅತ್ಯಧಿಕ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ನದಿ ಕ್ರಮೇಣ ಒಣಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಮಾರ್ಟಿಮರ್ ವೀಲರ್ ಅವರ “ಆರ್ಯರ ದಾಳಿ” ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿವೆ.
16. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಮೇಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನ’ (Lost Wax Technique) ಬಳಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಯಾವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ?
A) ಸಿಂಧೂ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಲೋಹ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ನೈಪುಣ್ಯತೆ ಇತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು
B) ಸಿಂಧೂ ಜನರಿಗೆ ವಿದೇಶಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪರಿಚಯವಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು
C) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು
D) ಸಿಂಧೂ ಕಲೆಯು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು
ಉತ್ತರ: A) ಸಿಂಧೂ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಲೋಹ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ನೈಪುಣ್ಯತೆ ಇತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು
ವಿವರಣೆ: ಮೇಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನವು (Cire Perdue) ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ: ಮೊದಲು ಮೇಣದಿಂದ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ನಂತರ ಅದರ ಮೇಲೆ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಲೇಪನ ಮಾಡಿ ಅಚ್ಚನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಅಚ್ಚನ್ನು ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ಮೇಣ ಕರಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತಿತ್ತು, ಖಾಲಿ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕರಗಿದ ಕಂಚನ್ನು ಹೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವಿಧಾನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ “ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಮಗಳ” ಶಿಲ್ಪವು ಸಿಂಧೂ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಲೋಹ ಕೆಲಸದ ಉನ್ನತ ನೈಪುಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಇಂದಿಗೂ ಕಲಾಕಾರರು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಅದ್ಭುತ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.
17. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಡಕೆಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಯಾವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ?
A) ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತಿನ ಅಸಮಾನತೆ ಇತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು
B) ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಮರಣಾನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು
C) ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನಮಾನವಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು
D) ಸಮಾಧಿ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು
ಉತ್ತರ: B) ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಮರಣಾನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು
ವಿವರಣೆ: ಸತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿಯು ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಮರಣಾನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಣಿಗಳು, ಕಡಗಗಳು, ಕಂಠಹಾರಗಳು (ಆಭರಣಗಳು), ಮಡಕೆಗಳು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಂಚಿನ ಕನ್ನಡಿಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇವು ಮರಣಾನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸತ್ತವರಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಧುನಿಕ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮತ್ತು ತರ್ಪಣ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಾಚೀನ ರೂಪವಾಗಿರಬಹುದು.
ಮಾದರಿ 5: ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
18. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕುರಿತು ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ?
A) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯು ಕಂಚಿನ ಯುಗದ ನಾಗರಿಕತೆಯಾಗಿದೆ
B) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ
C) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯು ಈಜಿಪ್ಟ್ ಮತ್ತು ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದೆ
D) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿತ್ತು
ಉತ್ತರ: B) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ರೋಸೆಟ್ಟಾ ಶಿಲೆಯಂತಹ ದ್ವಿಭಾಷಿಕ ಶಾಸನ (ಎರಡು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನ) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಈ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 400-600 ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಚಿತ್ರಲಿಪಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬಲದಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಲಿಪಿ ವಾಚನವು ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.
19. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕುರಿತು ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ?
A) ಹರಪ್ಪಾ ರಾವಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ
B) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ
C) ಲೋಥಲ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ
D) ಕಾಲಿಬಂಗನ್ ಘಗ್ಗರ್ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ
ಉತ್ತರ: C) ಲೋಥಲ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ
ವಿವರಣೆ: ಲೋಥಲ್ ನಗರವು ಗುಜರಾತ್ನಲ್ಲಿ ಭೋಗ್ವಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ, ಗಂಗಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನದಿಗಳು: ಹರಪ್ಪಾ – ರಾವಿ ನದಿ, ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ – ಸಿಂಧೂ ನದಿ, ಲೋಥಲ್ – ಭೋಗ್ವಾ ನದಿ, ಕಾಲಿಬಂಗನ್ – ಘಗ್ಗರ್ ನದಿ (ಪ್ರಾಚೀನ ಸರಸ್ವತಿ), ಧೋಲಾವೀರಾ – ಮಾನ್ಸರ್ ನದಿ (ಈಗ ಒಣಗಿದೆ).
20. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಧರ್ಮದ ಕುರಿತು ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ?
A) ಮಾತೃದೇವತೆಯ ಪೂಜೆ ಇತ್ತು
B) ಪಶುಪತಿ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಗಾಸನದಲ್ಲಿರುವ ದೇವತೆಯ ಚಿತ್ರವಿದೆ
C) ಸಿಂಧೂ ಜನರು ಸೂರ್ಯ ದೇವರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು
D) ವೃಕ್ಷ ಮತ್ತು ನಾಗ ಪೂಜೆ ಇತ್ತು
ಉತ್ತರ: C) ಸಿಂಧೂ ಜನರು ಸೂರ್ಯ ದೇವರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬಹು ದೇವತಾ ಆರಾಧನೆ ಇತ್ತು. ಅವರು ಮಾತೃದೇವತೆಯ ಪೂಜೆ, ಪಶುಪತಿಯ ಆರಾಧನೆ (ಶಿವನ ಆದಿರೂಪ), ವೃಕ್ಷ ಪೂಜೆ (ಅಶ್ವತ್ಥ), ನಾಗ ಪೂಜೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸೂರ್ಯ ದೇವರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಪಶುಪತಿ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖಗಳುಳ್ಳ, ಕೊಂಬುಗಳಿರುವ, ಯೋಗಾಸನದಲ್ಲಿರುವ ದೇವತೆಯ ಚಿತ್ರವಿದೆ. ಇದು ಶಿವನ ಆದಿರೂಪ ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮಾದರಿ 6: ಜೋಡಣೆ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
21. ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ:
ಅಂಕಣ – A ಅಂಕಣ – B
1. ಹರಪ್ಪಾ. a. ಎಸ್.ಆರ್.ರಾವ್
2. ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ. b. ದಯಾ ರಾಮ್ ಸಾಹ್ನಿ
3. ಲೋಥಲ್. c. ರಾಖಾಲ್ದಾಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ
4. ಕಾಲಿಬಂಗನ್ d. ಅಮಲಾನಂದ ಘೋಷ್
A) 1-b, 2-c, 3-a, 4-d
B) 1-c, 2-b, 3-a, 4-d
C) 1-b, 2-c, 3-d, 4-a
D) 1-c, 2-b, 3-d, 4-a
ಉತ್ತರ: A) 1-b, 2-c, 3-a, 4-d
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉತ್ಖನನಕಾರರು: ಹರಪ್ಪಾ (1921) – ದಯಾ ರಾಮ್ ಸಾಹ್ನಿ, ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ (1922) – ರಾಖಾಲ್ದಾಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ, ಲೋಥಲ್ (1955) – ಎಸ್.ಆರ್.ರಾವ್, ಕಾಲಿಬಂಗನ್ (1953) – ಅಮಲಾನಂದ ಘೋಷ್ ಮತ್ತು ಬಿ.ಕೆ.ಥಾಪರ್. ಧೋಲಾವೀರಾವನ್ನು ಆರ್.ಎಸ್.ಬಿಷ್ಟ್ ಅವರು ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದರು.
22. ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ:
ಅಂಕಣ – A ಅಂಕಣ – B
1. ಲೋಥಲ್. a. ಅಗ್ನಿಕುಂಡಗಳು
2. ಕಾಲಿಬಂಗನ್ b. ಕೃತಕ ಬಂದರು
3. ಧೋಲಾವೀರಾ. c. ದೊಡ್ಡ ಸ್ನಾನಾಗಾರ
4. ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ d. ಜಲ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
A) 1-b, 2-a, 3-d, 4-c
B) 1-b, 2-c, 3-a, 4-d
C) 1-a, 2-b, 3-d, 4-c
D) 1-c, 2-d, 3-b, 4-a
ಉತ್ತರ: A) 1-b, 2-a, 3-d, 4-c
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಶೇಷತೆಗಳು: ಲೋಥಲ್ – ಕೃತಕ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ, ಕಾಲಿಬಂಗನ್ – ಅಗ್ನಿಕುಂಡಗಳು, ಧೋಲಾವೀರಾ – ಜಲ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (16 ಜಲಾಶಯಗಳು), ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ – ದೊಡ್ಡ ಸ್ನಾನಾಗಾರ.
23. ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ:
ಅಂಕಣ – A. ಅಂಕಣ – B
1. ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಮಗಳು. a. ಸ್ಟಿಯಟೈಟ್
2. ದಾಢಿಯುಳ್ಳ ಪುರುಷನ ಶಿಲ್ಪ. b. ಕಂಚು
3. ಪಶುಪತಿ ಮುದ್ರೆ. c. ಕೆಂಪು ಮರಳುಗಲ್ಲು
4. ಪುರುಷನ ಧಡ (ಹರಪ್ಪಾ). d. ಸ್ಟಿಯಟೈಟ್
A) 1-b, 2-a, 3-d, 4-c
B) 1-b, 2-a, 3-a, 4-c
C) 1-a, 2-b, 3-c, 4-d
D) 1-c, 2-d, 3-b, 4-a
ಉತ್ತರ: A) 1-b, 2-a, 3-d, 4-c
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಸ್ತುಗಳು: ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಮಗಳು – ಕಂಚು (ಮೇಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನ), ದಾಢಿಯುಳ್ಳ ಪುರುಷನ ಶಿಲ್ಪ – ಸ್ಟಿಯಟೈಟ್ (ಸಾಬೂನು ಕಲ್ಲು), ಪಶುಪತಿ ಮುದ್ರೆ – ಸ್ಟಿಯಟೈಟ್, ಪುರುಷನ ಧಡ (ಹರಪ್ಪಾ) – ಕೆಂಪು ಮರಳುಗಲ್ಲು.
ಮಾದರಿ 7: ಕಾಲಮಾನ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
24. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪರಿಪಕ್ವ ಹರಪ್ಪಾ ಹಂತದ ಕಾಲಮಾನ ಯಾವುದು?
A) ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3500-2600
B) ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2600-1900
C) ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1900-1300
D) ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3000-2000
ಉತ್ತರ: B) ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2600-1900
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಮೂರು ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಪ್ರಾಕ್-ಹರಪ್ಪಾ (ಆರಂಭಿಕ) ಹಂತ: ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3500-2600 – ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಸತಿಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾದವು. ಪರಿಪಕ್ವ ಹರಪ್ಪಾ ಹಂತ: ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2600-1900 – ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳು, ಸಮಾನ ಬಗೆಯ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು, ತೂಕದ ಮಾನಗಳು, ಮುದ್ರೆಗಳು, ಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಡಕೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಉತ್ತರ-ಹರಪ್ಪಾ (ಅವನತಿ) ಹಂತ: ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1900-1300 – ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ನಗರ ಜೀವನ ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು.
25. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪತ್ತೆಯ 100ನೇ ವರ್ಷವನ್ನು ಯಾವ ವರ್ಷ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು?
A) 2022
B) 2023
C) 2024
D) 2025
ಉತ್ತರ: C) 2024
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು 1924ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24ರಂದು ಜಾನ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಅವರು “ದಿ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಲಂಡನ್ ನ್ಯೂಸ್” ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಈ ಘೋಷಣೆಯ ನೂರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು 2024ರಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನೆಲೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು.
ಮಾದರಿ 8: ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
26. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸ್ಟಿಯಟೈಟ್’ ಕಲ್ಲನ್ನು ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು?
A) ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ
B) ಮುದ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ತಯಾರಿಕೆ
C) ಆಯುಧಗಳ ತಯಾರಿಕೆ
D) ಮಡಕೆ ತಯಾರಿಕೆ
ಉತ್ತರ: B) ಮುದ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ತಯಾರಿಕೆ
ವಿವರಣೆ: ಸ್ಟಿಯಟೈಟ್ (ಸಾಬೂನು ಕಲ್ಲು) ಮೃದುವಾದ ಕಲ್ಲಾಗಿದ್ದು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿಯಟೈಟ್ ಕಲ್ಲನ್ನು ಮುದ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದಾಢಿಯುಳ್ಳ ಪುರುಷನ ಶಿಲ್ಪ, ಪಶುಪತಿ ಮುದ್ರೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಸ್ಟಿಯಟೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಸ್ಟಿಯಟೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿ ನಂತರ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
27. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ‘ಮುದ್ರೆಗಳ’ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ ಯಾವುದು?
A) ಹುಲಿ
B) ಆನೆ
C) ಯುನಿಕಾರ್ನ್ (ಏಕಶೃಂಗ)
D) ಖಡ್ಗಮೃಗ
ಉತ್ತರ: C) ಯುನಿಕಾರ್ನ್ (ಏಕಶೃಂಗ)
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ಮುದ್ರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಯುನಿಕಾರ್ನ್ (ಏಕಶೃಂಗ) ಪ್ರಾಣಿಯ ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಕೊಂಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಈ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಸಿಂಧೂ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುದ್ರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಂದರೆ ಎಮ್ಮೆ, ಖಡ್ಗಮೃಗ, ಹುಲಿ, ಆನೆ, ಬೈಸನ್, ಮೇಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ.
28. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ‘ಲಿಪಿ’ ಕುರಿತು ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಹೇಳಿಕೆ ಸರಿಯಾಗಿದೆ?
A) ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ
B) ಇದನ್ನು ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ರೋಸೆಟ್ಟಾ ಶಿಲೆಯಂತಹ ದ್ವಿಭಾಷಿಕ ಶಾಸನ ದೊರೆತಿಲ್ಲ
C) ಇದು ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ
D) ಇದನ್ನು ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು 100ಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ
ಉತ್ತರ: B) ಇದನ್ನು ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ರೋಸೆಟ್ಟಾ ಶಿಲೆಯಂತಹ ದ್ವಿಭಾಷಿಕ ಶಾಸನ ದೊರೆತಿಲ್ಲ
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಈಜಿಪ್ಟ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ವಾಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ರೋಸೆಟ್ಟಾ ಶಿಲೆಯಂತಹ ದ್ವಿಭಾಷಿಕ ಶಾಸನ (ಎರಡು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನ) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಈ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 400-600 ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಚಿತ್ರಲಿಪಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬಲದಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಮಾದರಿ 9: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
29. 2021ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರಾ ತಾಣವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಿಂಧೂ ನಗರ ಯಾವುದು?
A) ಹರಪ್ಪಾ
B) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ
C) ಧೋಲಾವೀರಾ
D) ಲೋಥಲ್
ಉತ್ತರ: C) ಧೋಲಾವೀರಾ
ವಿವರಣೆ: ಗುಜರಾತ್ನ ಕಚ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಧೋಲಾವೀರಾ ನಗರವನ್ನು 2021ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರಾ ತಾಣವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿನ ಅದ್ಭುತ ಜಲ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (16 ಜಲಾಶಯಗಳು), ಸಂಕೀರ್ಣ ನಗರ ಯೋಜನೆ, ಕುಶಲಕರ್ಮ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು, ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಂಕೇತ ಫಲಕ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಶೇಷತೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರಾ ತಾಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾದ ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ ಮತ್ತು ಹರಪ್ಪಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿವೆ.
30. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅವನತಿಯ ಕುರಿತು ‘ಆರ್ಯರ ದಾಳಿ’ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಯಾರು?
A) ಜಾನ್ ಮಾರ್ಷಲ್
B) ಮಾರ್ಟಿಮರ್ ವೀಲರ್
C) ರಾಖಾಲ್ದಾಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ
D) ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕನಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್
ಉತ್ತರ: B) ಮಾರ್ಟಿಮರ್ ವೀಲರ್
ವಿವರಣೆ: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮಾರ್ಟಿಮರ್ ವೀಲರ್ ಅವರು 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅವನತಿಗೆ ಆರ್ಯರ ದಾಳಿಯೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮಂಡಿಸಿದರು. ಅವರು ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಣದ ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿವೆ. ಹೊಸ NCERT ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕವು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಒಣಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿ ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಮಾದರಿ 10: ಸಂದರ್ಭೋಚಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
31. ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ:
1. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯು ಕಂಚಿನ ಯುಗದ ನಾಗರಿಕತೆಯಾಗಿದೆ
2. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ
3. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿತ್ತು
4. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯು ಈಜಿಪ್ಟ್ ಮತ್ತು ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದೆ
A) 1, 2, 3 ಸರಿ
B) 1, 3, 4 ಸರಿ
C) 2, 3, 4 ಸರಿ
D) 1, 2, 4 ಸರಿ
ಉತ್ತರ: B) 1, 3, 4 ಸರಿ
ವಿವರಣೆ: ಹೇಳಿಕೆ 2 ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಸಿಂಧೂ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಇತರ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯು ಕಂಚಿನ ಯುಗದ ನಾಗರಿಕತೆಯಾಗಿದೆ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2600-1900). ಇದರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿತ್ತು. ಇದು ಈಜಿಪ್ಟ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3100-30) ಮತ್ತು ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3500-500) ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದೆ.
32. ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ:
1. ಹರಪ್ಪಾ ನಗರವನ್ನು ದಯಾ ರಾಮ್ ಸಾಹ್ನಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದರು
2. ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ ನಗರವನ್ನು ರಾಖಾಲ್ದಾಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದರು
3. ಲೋಥಲ್ ನಗರವನ್ನು ಅಮಲಾನಂದ ಘೋಷ್ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದರು
4. ಧೋಲಾವೀರಾ ನಗರವನ್ನು ಆರ್.ಎಸ್.ಬಿಷ್ಟ್ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದರು
A) 1, 2, 3 ಸರಿ
B) 1, 2, 4 ಸರಿ
C) 2, 3, 4 ಸರಿ
D) 1, 3, 4 ಸರಿ
ಉತ್ತರ: B) 1, 2, 4 ಸರಿ
ವಿವರಣೆ: ಹೇಳಿಕೆ 3 ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಲೋಥಲ್ ನಗರವನ್ನು 1955ರಲ್ಲಿ ಎಸ್.ಆರ್.ರಾವ್ ಅವರು ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದರು, ಅಮಲಾನಂದ ಘೋಷ್ ಅವರಲ್ಲ. ಅಮಲಾನಂದ ಘೋಷ್ ಅವರು 1953ರಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಬಂಗನ್ ನಗರವನ್ನು ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದರು. ಇತರ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ: ಹರಪ್ಪಾ (1921) – ದಯಾ ರಾಮ್ ಸಾಹ್ನಿ, ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ (1922) – ರಾಖಾಲ್ದಾಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ, ಧೋಲಾವೀರಾ (1985) – ಆರ್.ಎಸ್.ಬಿಷ್ಟ್.
33. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕುರಿತು ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಜೋಡಣೆ ಸರಿಯಾಗಿದೆ?
A) ಹರಪ್ಪಾ – ಝೀಲಂ ನದಿ
B) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ – ರಾವಿ ನದಿ
C) ಲೋಥಲ್ – ಭೋಗ್ವಾ ನದಿ
D) ಕಾಲಿಬಂಗನ್ – ಸಿಂಧೂ ನದಿ
ಉತ್ತರ: C) ಲೋಥಲ್ – ಭೋಗ್ವಾ ನದಿ
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನದಿಗಳು: ಹರಪ್ಪಾ – ರಾವಿ ನದಿ, ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ – ಸಿಂಧೂ ನದಿ, ಲೋಥಲ್ – ಭೋಗ್ವಾ ನದಿ, ಕಾಲಿಬಂಗನ್ – ಘಗ್ಗರ್ ನದಿ (ಪ್ರಾಚೀನ ಸರಸ್ವತಿ), ಧೋಲಾವೀರಾ – ಮಾನ್ಸರ್ ನದಿ (ಈಗ ಒಣಗಿದೆ).
34. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕುರಿತು ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಜೋಡಣೆ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ?
A) ಚನ್ಹುದಾರೋ – ಮಣಿಗಳ ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ
B) ಕಾಲಿಬಂಗನ್ – ಅಗ್ನಿಕುಂಡಗಳು
C) ಲೋಥಲ್ – ಕೋಟೆ ಇಲ್ಲದ ನಗರ
D) ಧೋಲಾವೀರಾ – ಜಲ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಉತ್ತರ: C) ಲೋಥಲ್ – ಕೋಟೆ ಇಲ್ಲದ ನಗರ
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಇಲ್ಲದ ಏಕೈಕ ನಗರ ಚನ್ಹುದಾರೋ, ಲೋಥಲ್ ಅಲ್ಲ. ಲೋಥಲ್ನಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಲೋಥಲ್ ಕೃತಕ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಚನ್ಹುದಾರೋ ಮಣಿಗಳ ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೋಟೆ ಇಲ್ಲದ ಏಕೈಕ ಸಿಂಧೂ ನಗರವಾಗಿದೆ.
35. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕುರಿತು ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಜೋಡಣೆ ಸರಿಯಾಗಿದೆ?
A) ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಮಗಳು – ಹರಪ್ಪಾ
B) ಪಶುಪತಿ ಮುದ್ರೆ – ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ
C) ದಾಢಿಯುಳ್ಳ ಪುರುಷನ ಶಿಲ್ಪ – ಲೋಥಲ್
D) ಪುರುಷನ ಧಡ – ಧೋಲಾವೀರಾ
ಉತ್ತರ: B) ಪಶುಪತಿ ಮುದ್ರೆ – ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವು ಪತ್ತೆಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳು: ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಮಗಳು – ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ, ಪಶುಪತಿ ಮುದ್ರೆ – ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ, ದಾಢಿಯುಳ್ಳ ಪುರುಷನ ಶಿಲ್ಪ (Priest-King) – ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ, ಪುರುಷನ ಧಡ (Male Torso) – ಹರಪ್ಪಾ.
36. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸಮಾಧಿ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಕುರಿತು ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿಯಾಗಿದೆ?
A) ಎಲ್ಲಾ ಶವಗಳನ್ನು ದಹನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು
B) ಸತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ
C) ಲೋಥಲ್ನಲ್ಲಿ ದ್ವಿಶವಸಂಸ್ಕಾರ (ಪುರುಷ-ಮಹಿಳೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ) ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ
D) ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಭರಣಗಳು ಮಾತ್ರ ಇಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಡಕೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ
ಉತ್ತರ: C) ಲೋಥಲ್ನಲ್ಲಿ ದ್ವಿಶವಸಂಸ್ಕಾರ (ಪುರುಷ-ಮಹಿಳೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ) ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ
ವಿವರಣೆ: ಲೋಥಲ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯ ಶವಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಿರುವ ದ್ವಿಶವಸಂಸ್ಕಾರದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಆಭರಣಗಳು, ಮಡಕೆಗಳು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಂಚಿನ ಕನ್ನಡಿಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಮಾಧಿ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯವಿತ್ತು – ಪೂರ್ಣ ಶವ ಸಮಾಧಿ, ಭಾಗಶಃ ಅಸ್ಥಿ ಸಮಾಧಿ, ದ್ವಿಶವಸಂಸ್ಕಾರ, ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಮಾಧಿ ಇತ್ಯಾದಿ.
37. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ನಾನಾಗಾರ’ ಮತ್ತು ‘ಮಹಾಧಾನ್ಯಾಗಾರ’ ಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಯಾವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ?
A) ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಬಡವರ ನಡುವಿನ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾನತೆ
B) ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ
C) ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಹತ್ವ
D) ಸೈನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಲಿಷ್ಠತೆ
ಉತ್ತರ: B) ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ನಾನಾಗಾರ ಮತ್ತು ಮಹಾಧಾನ್ಯಾಗಾರದಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿರುವುದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಂಘಟಿತ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಸ್ನಾನಾಗಾರವು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಸ್ನಾನದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದರೆ, ಧಾನ್ಯಾಗಾರವು ಸಾಮೂಹಿಕ ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
38. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಪಶುಪತಿ ಮುದ್ರೆ’ ಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳ ಕುರಿತು ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಹೇಳಿಕೆ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ?
A) ಮುದ್ರೆಯ ಮೇಲಿನ ದೇವತೆ ಮೂರು ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ
B) ದೇವತೆಯ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಕೊಂಬುಗಳಿವೆ
C) ದೇವತೆಯು ನಿಂತುಕೊಂಡು ಆಶೀರ್ವಾದ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ
D) ದೇವತೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಆನೆ, ಹುಲಿ, ಖಡ್ಗಮೃಗ, ಎಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳಿವೆ
ಉತ್ತರ: C) ದೇವತೆಯು ನಿಂತುಕೊಂಡು ಆಶೀರ್ವಾದ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ
ವಿವರಣೆ: ಪಶುಪತಿ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವತೆಯು ನಿಂತುಕೊಂಡಿರದೆ, ಯೋಗಾಸನದಲ್ಲಿ (ಪದ್ಮಾಸನದಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ) ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ. ಇದು ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಗ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನ ಪರಿಚಯವಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುದ್ರೆಯ ಇತರ ವಿಶೇಷತೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ: ಮೂರು ಮುಖಗಳು, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಕೊಂಬುಗಳು, ಸುತ್ತಲೂ ಆನೆ, ಹುಲಿ, ಖಡ್ಗಮೃಗ, ಎಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಡಿ ಎರಡು ಜಿಂಕೆಗಳಿವೆ.
39. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ‘ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಮಗಳ’ ಶಿಲ್ಪದ ವಿಶೇಷತೆ ಯಾವುದು?
A) ಇದು ಸಿಂಧೂ ಕಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿದೆ
B) ಇದು ಮೇಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ
C) ಇದು ಚಿನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ
D) ಇದು ಪುರುಷನ ಶಿಲ್ಪವಾಗಿದೆ
ಉತ್ತರ: B) ಇದು ಮೇಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ
ವಿವರಣೆ: ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಮಗಳ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪವು ಮೇಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನದಿಂದ (Lost Wax Technique) ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 4 ಇಂಚು ಎತ್ತರದ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪವಾಗಿದೆ. ಈ ಶಿಲ್ಪವು ಸಿಂಧೂ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಲೋಹ ಕೆಲಸದ ಉನ್ನತ ನೈಪುಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿರುವುದು ಯುವತಿಯಾಗಿದ್ದು, ನೃತ್ಯದ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ.
40. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ‘ರಾಖೀಗಢಿ’ ನಗರದ ವಿಶೇಷತೆ ಯಾವುದು?
A) ಇದು ಕೋಟೆ ಇಲ್ಲದ ಏಕೈಕ ನಗರ
B) ಇದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಿಂಧೂ ನಗರ
C) ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ನಗರ
D) ಇದು ಅಗ್ನಿಕುಂಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ
ಉತ್ತರ: B) ಇದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಿಂಧೂ ನಗರ
ವಿವರಣೆ: ಹರಿಯಾಣದ ಹಿಸಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಖೀಗಢಿ ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸುಮಾರು 350 ಹೆಕ್ಟೇರ್. ಇತ್ತೀಚಿನ ಉತ್ಖನನಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಮೂರು ಹಂತಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ.
41. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ‘ಬನವಾಲಿ’ ನಗರದ ವಿಶೇಷತೆ ಯಾವುದು?
A) ಇದು ಕೋಟೆ ಇಲ್ಲದ ಏಕೈಕ ನಗರ
B) ಇಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ-ಶಿಲಾಯುಗ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ದೊರೆತಿದೆ
C) ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ನಗರ
D) ಇಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ದೊರೆತಿದೆ
ಉತ್ತರ: B) ಇಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ-ಶಿಲಾಯುಗ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ದೊರೆತಿದೆ
ವಿವರಣೆ: ಹರಿಯಾಣದ ಫತೇಹಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬನವಾಲಿಯಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ-ಶಿಲಾಯುಗ (ಚಾಲ್ಕೊಲಿಥಿಕ್) ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಇದು ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಲಿ ಬೆಳೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಯೂ ದೊರೆತಿದೆ.
42. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ‘ಕೋಟ್ ದಿಜಿ’ ನೆಲೆಯ ವಿಶೇಷತೆ ಯಾವುದು?
A) ಇದು ಪರಿಪಕ್ವ ಹರಪ್ಪಾ ಹಂತದ ಪ್ರಮುಖ ನೆಲೆ
B) ಇದು ಪ್ರಾಕ್-ಹರಪ್ಪಾ ಹಂತದ ಪ್ರಮುಖ ನೆಲೆ
C) ಇದು ಉತ್ತರ-ಹರಪ್ಪಾ ಹಂತದ ಪ್ರಮುಖ ನೆಲೆ
D) ಇದು ಕೋಟೆ ಇಲ್ಲದ ಏಕೈಕ ನೆಲೆ
ಉತ್ತರ: B) ಇದು ಪ್ರಾಕ್-ಹರಪ್ಪಾ ಹಂತದ ಪ್ರಮುಖ ನೆಲೆ
ವಿವರಣೆ: ಕೋಟ್ ದಿಜಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಕ್-ಹರಪ್ಪಾ (ಆರಂಭಿಕ) ಹಂತದ ಪ್ರಮುಖ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮಡಕೆಗಳು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಇತರ ಅವಶೇಷಗಳು ನಂತರದ ಪರಿಪಕ್ವ ಹರಪ್ಪಾ ಹಂತದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ.
43. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಜೋರ್ವೆ’, ‘ಸೋಠಿ’, ‘ರಂಗಪುರ’ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಯಾವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ?
A) ಪ್ರಾಕ್-ಹರಪ್ಪಾ ಹಂತ
B) ಪರಿಪಕ್ವ ಹರಪ್ಪಾ ಹಂತ
C) ಉತ್ತರ-ಹರಪ್ಪಾ ಹಂತ
D) ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ
ಉತ್ತರ: C) ಉತ್ತರ-ಹರಪ್ಪಾ ಹಂತ
ವಿವರಣೆ: ಜೋರ್ವೆ, ಸೋಠಿ, ರಂಗಪುರ ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅವನತಿಯ ನಂತರ ಬಂದ ಉತ್ತರ-ಹರಪ್ಪಾ ಹಂತಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಗರ ಜೀವನ ಕುಸಿದು, ಲಿಪಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿನಿಮಯ ಕುಸಿಯಿತು. ಆದರೆ ಹರಪ್ಪಾ ಕುಶಲಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಮಡಕೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮುಂದುವರೆದವು.
44. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ‘ತೂಕದ ಮಾನಗಳ’ ವಿಶೇಷತೆ ಯಾವುದು?
A) ಇವು 10 ಮತ್ತು 20 ರ ಗುಣಕಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದವು
B) ಇವು 16 ಮತ್ತು 64 ರ ಗುಣಕಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದವು
C) ಇವು 12 ಮತ್ತು 24 ರ ಗುಣಕಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದವು
D) ಇವು 8 ಮತ್ತು 32 ರ ಗುಣಕಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದವು
ಉತ್ತರ: B) ಇವು 16 ಮತ್ತು 64 ರ ಗುಣಕಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದವು
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ತೂಕದ ಮಾನಗಳು 16 ಮತ್ತು 64 ರ ಗುಣಕಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು. ಇದು ಅವರ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತೂಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. 16 ರ ಗುಣಕವು ಇಂದಿಗೂ ನಾವು ಬಳಸುವ “ಸೇರು” ಪದ್ಧತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.
45. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಕಂಚು’ ತಯಾರಿಸಲು ಯಾವ ಎರಡು ಲೋಹಗಳ ಮಿಶ್ರಲೋಹ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ?
A) ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಸೀಸ
B) ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ತವರ
C) ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನ
D) ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ
ಉತ್ತರ: B) ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ತವರ
ವಿವರಣೆ: ಕಂಚು ತಯಾರಿಸಲು ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ತವರದ ಮಿಶ್ರಲೋಹ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ತವರವನ್ನು ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜನರು ಮಲಯಾ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ) ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ (ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ, ಇರಾನ್) ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ತಾಮ್ರವನ್ನು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಖೇತ್ರಿ ಪ್ರದೇಶದಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
46. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಲ್ಯಾಪಿಸ್ ಲಾಜುಲಿ’ ಎಲ್ಲಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು?
A) ಇರಾನ್
B) ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ
C) ಈಜಿಪ್ಟ್
D) ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾ
ಉತ್ತರ: B) ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ
ವಿವರಣೆ: ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಅಮೂಲ್ಯ ಕಲ್ಲಾದ ಲ್ಯಾಪಿಸ್ ಲಾಜುಲಿಯನ್ನು ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜನರು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಬದಾಖ್ಶಾನ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕಲ್ಲನ್ನು ಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
47. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅಭ್ರಕ’ (ಮೈಕಾ) ಎಲ್ಲಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು?
A) ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ
B) ಇರಾನ್
C) ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ
D) ಈಜಿಪ್ಟ್
ಉತ್ತರ: C) ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ
ವಿವರಣೆ: ಅಭ್ರಕವನ್ನು (ಮೈಕಾ) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜನರು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ರಕದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆ. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದೊಂದಿಗೂ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
48. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ‘ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಂಕೇತ ಫಲಕ’ (Signboard) ಯಾವ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ?
A) ಹರಪ್ಪಾ
B) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ
C) ಧೋಲಾವೀರಾ
D) ಲೋಥಲ್
ಉತ್ತರ: C) ಧೋಲಾವೀರಾ
ವಿವರಣೆ: ಧೋಲಾವೀರಾದ ವಾಬ್ನಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಂಕೇತ ಫಲಕ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಫೈಯೆನ್ಸ್ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸುಮಾರು 10 ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಫಲಕವು ಸಿಂಧೂ ಲಿಪಿಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
49. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಂತಹ ರಚನೆ’ ಯಾವ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ?
A) ಹರಪ್ಪಾ
B) ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ
C) ಧೋಲಾವೀರಾ
D) ಲೋಥಲ್
ಉತ್ತರ: C) ಧೋಲಾವೀರಾ
ವಿವರಣೆ: ಧೋಲಾವೀರಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಂತಹ ರಚನೆ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಅಥವಾ ಸಭಾಂಗಣವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ರಚನೆಯು ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
50. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕುರಿತು ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಹೇಳಿಕೆ ಸರಿಯಾಗಿದೆ?
A) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಳಕೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿತ್ತು
B) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯ ಬಳಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು
C) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಬೆಳೆದವರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ
D) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿದ್ದವು
ಉತ್ತರ: C) ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಬೆಳೆದವರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ
ವಿವರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜನರು ಯುರೇಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆದ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಯ ನಿದರ್ಶನ ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಳಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ (ಇದು ಕಂಚಿನ ಯುಗದ ನಾಗರಿಕತೆ). ಕುದುರೆಯ ಪರಿಚಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ದೊರೆತಿಲ್ಲ.
ಈ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು NCERT ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಪರೀಕ್ಷಕರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. PC, PSI, SDA, FDA, VAO, KPSC, KAS, SSC, UPSC, RRB ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಇವು ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ.