Indian Constitution Formation
ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆ: ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ
1. ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ
1.1 1773ರ ರೆಗ್ಯುಲೇಟಿಂಗ್ ಆಕ್ಟ್
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಭಾರತದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮೊದಲ ಕಾಯ್ದೆ ಇದಾಗಿದೆ.
· ಬಂಗಾಳದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ವಾರನ್ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಮೊದಲ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.
· ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
· ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಭಾರತದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.
· ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ರಚನೆಯಾಯಿತು.
1.2 1833ರ ಚಾರ್ಟರ್ ಆಕ್ಟ್
ಇದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿತು.
· ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಂಬ ಹೊಸ ಹುದ್ದೆಯ ಸೃಷ್ಟಿ. ಲಾರ್ಡ್ ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಂಕ್ ಮೊದಲ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.
· ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಂತ್ಯ ಹಾಡಲಾಯಿತು. ಕಂಪನಿಯು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯಿತು.
· ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ಗೆ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು.
· ಬಂಗಾಳ, ಮದ್ರಾಸ್, ಬಾಂಬೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ರಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಭಾರತದ ಏಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು.
1.3 1858ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ
ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಂತ್ಯ ಹಾಡಿದ ಕಾಯ್ದೆ.
· ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ನೇರ ಆಡಳಿತ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
· ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (Secretary of State for India) ಹುದ್ದೆಯ ಸೃಷ್ಟಿ. ಇವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಉತ್ತರದಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು.
· ವೈಸ್ರಾಯ್ ಹುದ್ದೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಲಾರ್ಡ್ ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮೊದಲ ವೈಸ್ರಾಯ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.
· ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ವೈಸ್ರಾಯ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು.
· ಕಂಪನಿಯ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
1.4 1861ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ
ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ.
· ವೈಸ್ರಾಯ್ನ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರ ಸೇರ್ಪಡೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
· ಮದ್ರಾಸ್, ಬಾಂಬೆ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಾನ ಮಂಡಲಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ.
· ಪೋರ್ಟ್ಫೋಲಿಯೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಲಾಯಿತು.
· ಕೇಂದ್ರದ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.
1.5 1892ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ
ಪರೋಕ್ಷ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನಾಂದಿ.
· ಪರೋಕ್ಷ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ವಿಧಾನ ಮಂಡಲಗಳ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನದ ಬದಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ.
· ವಿಧಾನ ಮಂಡಲಗಳ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.
· ಬಜೆಟ್ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.
· ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವ ಹಕ್ಕು ನೀಡಲಾಯಿತು.
1.6 1909ರ ಮಿಂಟೋ-ಮಾರ್ಲೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳು
ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತದಾರಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ.
· ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತದಾರಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Separate Electorate) ಆರಂಭ. ಮುಸ್ಲಿಂಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತದಾರಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
· ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಿಧಾನ ಮಂಡಲಗಳ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.
· ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ವೈಸ್ರಾಯ್ನ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಂಡಳಿಗೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.
· ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಸಿನ್ಹಾ ವೈಸ್ರಾಯ್ನ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಂಡಳಿಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯರು.
· ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ವಿಧಾನ ಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು.
1.7 1919ರ ಮಾಂಟೇಗು-ಚೆಮ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳು
ಡಯಾರ್ಕಿ (ದ್ವಿ-ಆಡಳಿತ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆರಂಭ.
· ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಡಯಾರ್ಕಿ (ದ್ವಿ-ಆಡಳಿತ) ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆರಂಭ. ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆರಕ್ಷಿತ (Reserved) ಮತ್ತು ಆರಕ್ಷಿತವಲ್ಲದ (Transferred) ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು.
· ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಸದಸ್ಯ ವಿಧಾನ ಮಂಡಲದ (Bicameral Legislature) ಸ್ಥಾಪನೆ. ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸನ ಸಭೆ (Central Legislative Assembly) ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸಭೆ (Council of State) ರಚನೆ.
· ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಿಷಯಗಳ ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಲಾಯಿತು.
· ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
· ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಸಮರ್ಪಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಸೈಮನ್ ಆಯೋಗದ ನೇಮಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
1.8 1935ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ (ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದು)
ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಗೆ ಆಧಾರವಾದ ಕಾಯ್ದೆ.
· ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ (Provincial Autonomy) ಸ್ಥಾಪನೆ. ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ಅಧಿಕಾರ.
· ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟ (Federation of India) ದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ. ಆದರೆ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇದು ಆಚರಣೆಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ.
· ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಿಷಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಂಗಡಣೆ: ಫೆಡರಲ್ ಪಟ್ಟಿ, ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪಟ್ಟಿ, ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿ ಎಂದು ಮೂರು ಪಟ್ಟಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು.
· ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು.
· ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (RBI) ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿತು.
· ಫೆಡರಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಇದು ನಂತರ ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು.
· ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಫೆಡರಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
2. ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯೋಗಗಳು
2.1 ಸೈಮನ್ ಆಯೋಗ (1927)
· ಸ್ಥಾಪನೆ: 1919ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ನೇಮಿಸಿತು.
· ಸದಸ್ಯತ್ವ: ಸರ್ ಜಾನ್ ಸೈಮನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 7 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರು. ಈ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಸದಸ್ಯರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
· ಭಾರತ ಭೇಟಿ: 1928ರಲ್ಲಿ.
· ಪ್ರತಿಭಟನೆ: ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಸೇರಿಸದಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಯಿತು. ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್ ರಾಯ್ ಅವರು ಲಾಹೋರ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ‘ಸೈಮನ್ ಗೋ ಬ್ಯಾಕ್’ ಘೋಷಣೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.
· ಲಾಠಿ ಪ್ರಹಾರ: ಲಾಹೋರ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್ ರಾಯ್ ಅವರಿಗೆ ತೀವ್ರ ಲಾಠಿ ಪ್ರಹಾರವಾಯಿತು, ಇದರಿಂದ ಅವರು ನಂತರ ಮೃತಪಟ್ಟರು.
2.2 ನೆಹರು ವರದಿ (1928)
· ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಸೈಮನ್ ಆಯೋಗದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂವಿಧಾನದ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಅಖಿಲ ಪಕ್ಷ ಸಮ್ಮೇಳನವು ನೆಹರು ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು.
· ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು.
· ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರು: ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು, ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್, ತೇಜ್ ಬಹಾದ್ದೂರ್ ಸಪ್ರು, ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಆಜಾದ್ ಮುಂತಾದವರು.
· ವರದಿಯ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು:
· ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಮಸೂದೆ ಇದಾಗಿದೆ.
· ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯದ (Dominion Status) ಬೇಡಿಕೆ.
· ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
· ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಸದಸ್ಯ ವಿಧಾನ ಮಂಡಲದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ.
· ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತದಾರಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತು.
2.3 ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ (1930)
· ನೇತೃತ್ವ: ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜಿ.
· ಸ್ಥಳ: ಗುಜರಾತ್ನ ದಂಡಿ.
· ಮಾರ್ಚ್ 12, 1930 ರಂದು ಸಬರಮತಿ ಆಶ್ರಮದಿಂದ ದಂಡಿಯವರೆಗೆ ಪಾದಯಾತ್ರೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು.
· ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 1930 ರಂದು ದಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾನೂನನ್ನು ಮುರಿದರು.
· ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯದ ಘೋಷಣೆ: 1929ರ ಲಾಹೋರ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯ (Complete Independence) ಗಾಗಿ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತ್ತು. ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಈ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಜನವರಿ 26 ಅನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಜನವರಿ 26, 1950 ರಂದು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
2.4 ಕ್ರಿಪ್ಸ್ ಮಿಷನ್ (1942)
· ನೇತೃತ್ವ: ಸರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಫೋರ್ಡ್ ಕ್ರಿಪ್ಸ್.
· ಉದ್ದೇಶ: ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಹಕಾರ ಪಡೆಯಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಕಳುಹಿಸಿತು.
· ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು:
· ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದು.
· ಭಾರತಕ್ಕೆ ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡುವುದು.
· ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಉಳಿಯುವ ಅವಕಾಶ.
· ವಿಫಲತೆ: ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತಕ್ಷಣದ ಸ್ವರಾಜ್ಯದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಿಷನ್ ವಿಫಲವಾಯಿತು.
2.5 ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಚಳವಳಿ (1942)
· ಆರಂಭ: ಆಗಸ್ಟ್ 8, 1942, ಮುಂಬೈನ ಗೋವಾಲಿಯಾ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ.
· ಘೋಷಣೆ: ‘ಕರೋ ಅಥವಾ ಮರೋ’ (Do or Die) ಮಾಡು ಇಲ್ಲವೇ ಮಡಿ.
· ನೇತೃತ್ವ: ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜಿ.
· ಬೇಡಿಕೆ: ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಕ್ಷಣ ಭಾರತವನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಈ ಚಳವಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿತ್ತು.
· ಫಲಿತಾಂಶ: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬಂಧಿಸಿತು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಅಂತಿಮ ಹಂತವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.
2.6 ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮಿಷನ್ (1946)
· ನೇತೃತ್ವ: ಮೂವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಚಿವರು – ಲಾರ್ಡ್ ಪೆಥಿಕ್ ಲಾರೆನ್ಸ್, ಸರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಫೋರ್ಡ್ ಕ್ರಿಪ್ಸ್, ಎ.ವಿ. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್.
· ಉದ್ದೇಶ: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವುದು.
· ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು:
· ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯ (Constituent Assembly) ರಚನೆ.
· ಮೂರು ಸ್ತರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಕೇಂದ್ರ, ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಗುಂಪು (ಗ್ರೂಪ್ ಎ, ಬಿ, ಸಿ), ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು.
· ಮಧ್ಯಂತರ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಥಾಪನೆ.
· ಮಹತ್ವ: ಈ ಯೋಜನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಇಬ್ಬರೂ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ನಂತರ ಉಂಟಾದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು.
3. ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆ (Constituent Assembly)
3.1 ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ರಚನಾ ವಿವರ
ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯ ರಚನೆಗೆ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮಿಷನ್ ಯೋಜನೆ (1946) ಮತ್ತು ಜೂನ್ 3, 1947 ರ ಯೋಜನೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.
· ಮೊದಲ ಅಧಿವೇಶನ: ಡಿಸೆಂಬರ್ 9, 1946.
· ಆರಂಭಿಕ ಸದಸ್ಯತ್ವ: ಒಟ್ಟು 389 ಸದಸ್ಯರು. ಇವರಲ್ಲಿ 296 ಸದಸ್ಯರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು 93 ಸದಸ್ಯರು ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.
· ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರದ ಸದಸ್ಯತ್ವ: ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ ಒಟ್ಟು 299 ಸದಸ್ಯರು. ಇವರಲ್ಲಿ 229 ಸದಸ್ಯರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು 70 ಸದಸ್ಯರು ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.
· ಚುನಾವಣಾ ವಿಧಾನ: ಪರೋಕ್ಷ ಚುನಾವಣಾ ಪದ್ಧತಿ. ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.
· ಮೊದಲ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಸದಸ್ಯರು: ಒಟ್ಟು 389 ಸದಸ್ಯರ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ 207 ಸದಸ್ಯರು ಮಾತ್ರ ಮೊದಲ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಈ ಸಭೆಯನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತ್ತು.
3.2 ಪ್ರಮುಖ ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಗಮವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಹಲವಾರು ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಪ್ರಮುಖ ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು:
· ಮಸೂದಾ ಸಮಿತಿ (Drafting Committee): ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್.
· ಸ್ಥಾಯೀ ಸಮಿತಿ (Steering Committee): ಡಾ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್.
· ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿ (Advisory Committee): ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್.
· ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಪಸಮಿತಿ: ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್.
· ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಉಪಸಮಿತಿ: ಎಚ್.ಸಿ. ಮುಖರ್ಜಿ.
· ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸಮಿತಿ (Provincial Committee): ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್.
· ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಿ ಸಮಿತಿ (Executive Committee): ಡಾ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್.
· ಧ್ವಜ ಸಮಿತಿ (Flag Committee): ಜೆ.ಬಿ. ಕೃಪಲಾನಿ.
· ಸಂಸತ್ತಿನ ಸಮಿತಿ (Committee on Parliament): ಎ.ವಿ. ಠಾಕೂರ್.
· ಯೂನಿಯನ್ ಪವರ್ಸ್ ಸಮಿತಿ (Union Powers Committee): ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು.
3.3 ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಪಾತ್ರ
· ಡಾ. ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಸಿನ್ಹಾ: ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. ಮೊದಲ ಅಧಿವೇಶನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು.
· ಡಾ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್: ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯ ಸ್ಥಾಯೀ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. ನವೆಂಬರ್ 11, 1946 ರಂದು ಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ನಂತರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾದರು.
· ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್: ಮಸೂದಾ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. ಇವರನ್ನು ‘ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಶಿಲ್ಪಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
· ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್: ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಏಕೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಇವರ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಇವರನ್ನು ‘ಭಾರತದ ಏಕೀಕರಣದ ಶಿಲ್ಪಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
· ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು: ಯೂನಿಯನ್ ಪವರ್ಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. ಉದ್ದೇಶ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು (Objectives Resolution) ಮಂಡಿಸಿದರು. ನಂತರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾದರು.
· ಮೌಲಾನಾ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಆಜಾದ್: ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರಾದರು.
· ಎಚ್.ಸಿ. ಮುಖರ್ಜಿ: ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಉಪಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು.
· ಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್: ಮಸೂದಾ ಸಮಿತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರು. ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.
· ಕೆ.ಎಂ. ಮುನ್ಷಿ: ಮಸೂದಾ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು. ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಷಾ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು.
· ಎನ್. ಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್: ಮಸೂದಾ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು.
· ಬಿ.ಎಲ್. ಮಿತ್ತರ್: ಮಸೂದಾ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು.
· ಡಿ.ಪಿ. ಖೈತಾನ್: ಮಸೂದಾ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು.
· ಟಿ.ಟಿ. ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರಿ: ಮಸೂದಾ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು.
4. ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳು
4.1 ಉದ್ದೇಶ ನಿರ್ಣಯ (Objectives Resolution)
ಇದು ಸಂವಿಧಾನದ ತಾತ್ವಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಮೂಲ ಆಧಾರ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.
· ಮಂಡನೆ: ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ 13, 1946 ರಂದು ಮಂಡಿಸಿದರು.
· ಅಂಗೀಕಾರ: ಜನವರಿ 22, 1947 ರಂದು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.
· ಉದ್ದೇಶ ನಿರ್ಣಯದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
· ಭಾರತವನ್ನು ಸಾರ್ವಭೌಮ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸುವುದು.
· ಸಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ನ್ಯಾಯದ ಸ್ಥಾಪನೆ.
· ಆಲೋಚನೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ನಂಬಿಕೆ, ಆರಾಧನೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ.
· ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು, ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ರಕ್ಷಣೆ.
· ಗಣರಾಜ್ಯದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಮತ್ತು ಏಕತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ.
· ಮಹತ್ವ: ಈ ನಿರ್ಣಯವೇ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನದ ಪೀಠಿಕೆಯಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡಿತು.
4.2 ಸಂವಿಧಾನದ ಅಂಗೀಕಾರ ಮತ್ತು ಜಾರಿ
· ಸಂವಿಧಾನದ ಮೇಲೆ ಸಹಿ: ನವೆಂಬರ್ 26, 1949.
· ಅಂಗೀಕಾರದ ದಿನಾಂಕ: ನವೆಂಬರ್ 26, 1949. ಈ ದಿನವನ್ನು ಇಂದು ‘ಸಂವಿಧಾನ ದಿನ’ (Constitution Day) ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
· ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ: 284 ಸದಸ್ಯರು.
· ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ದಿನಾಂಕ: ಜನವರಿ 26, 1950.
· ಸಂವಿಧಾನದ ಜಾರಿಗೆ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ‘ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ’ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲು ಕಾರಣ: 1929ರ ಲಾಹೋರ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಜನವರಿ 26 ಅನ್ನು ‘ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ದಿನ’ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಜನವರಿ 26, 1950 ರಂದು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
4.3 ಸಂವಿಧಾನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು
· ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನ: ರಚನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 395 ವಿಧಿಗಳು, 8 ಅನುಸೂಚಿಗಳು, 22 ಭಾಗಗಳು ಇದ್ದವು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು 470ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಧಿಗಳು, 12 ಅನುಸೂಚಿಗಳು ಮತ್ತು 25 ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
· ರಚನಾ ಸಮಯ: 2 ವರ್ಷ 11 ತಿಂಗಳು 18 ದಿನಗಳು (ಡಿಸೆಂಬರ್ 9, 1946 – ನವೆಂಬರ್ 26, 1949).
· ಒಟ್ಟು ಅಧಿವೇಶನಗಳು: 11 ಅಧಿವೇಶನಗಳು.
· ಖರ್ಚು: ಸುಮಾರು 64 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ (ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ).
· ಮೂಲ ಪ್ರತಿಗಳು: ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೇಮ್ ಬಿಹಾರಿ ನಾರಾಯಣ್ ರೈಜಾದಾ ಅವರು ಕೈಬರಹದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. ಇದು ಹಸ್ತಲಿಖಿತ ಮತ್ತು ಸಚಿತ್ರ ಸಂವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.
· ಇತರ ದೇಶಗಳ ಸಂವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಅಂಶಗಳು:
· ಬ್ರಿಟನ್: ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ, ಸ್ಪೀಕರ್ ಹುದ್ದೆ, ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.
· ಅಮೆರಿಕ: ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಸ್ವತಂತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಂಗ, ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಪುನರಾವಲೋಕನ ಅಧಿಕಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಮಹಾಭಿಯೋಗ (ಇಂಪೀಚ್ಮೆಂಟ್).
· ಐರ್ಲೆಂಡ್: ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳು (DPSP), ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಸದಸ್ಯರ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ.
· ಕೆನಡಾ: ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಫೆಡರಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್), ಅವಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು (Residuary Powers) ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವುದು.
· ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ: ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿ (Concurrent List), ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ.
· ಜರ್ಮನಿ: ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸ್ಥಗಿತ.
· ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ: ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ ವಿಧಾನ, ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಸದಸ್ಯರ ಆಯ್ಕೆ ವಿಧಾನ.
· ಫ್ರಾನ್ಸ್: ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಮಾನತೆ, ಭ್ರಾತೃತ್ವ (ಗಣರಾಜ್ಯದ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ).
· ಜಪಾನ್: ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (Procedure Established by Law) – ಆದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಮೆರಿಕದ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (Due Process of Law) ಅಲ್ಲ.
5. ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಸಂಗತಿಗಳು
· ಸಂವಿಧಾನದ ಶಿಲ್ಪಿ: ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್.
· ಭಾರತದ ಏಕೀಕರಣದ ಶಿಲ್ಪಿ: ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್.
· ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪಿತಾಮಹ: ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ (ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಪಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು).
· ಸಂವಿಧಾನದ ತಾತ್ವಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು: ಉದ್ದೇಶ ನಿರ್ಣಯ (ನೆಹರು ಅವರು ಮಂಡಿಸಿದ್ದು).
· ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಆಧಾರ: 1935ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ.
· ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತದಾರಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆರಂಭ: 1909ರ ಮಿಂಟೋ-ಮಾರ್ಲೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳು.
· ಡಯಾರ್ಕಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆರಂಭ: 1919ರ ಮಾಂಟೇಗು-ಚೆಮ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳು.
· ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಸ್ಥಾಪನೆ: 1935ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ.
· ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಅಧಿವೇಶನ: ಡಿಸೆಂಬರ್ 9, 1946.
· ಸಂವಿಧಾನ ಅಂಗೀಕಾರ: ನವೆಂಬರ್ 26, 1949.
· ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿ: ಜನವರಿ 26, 1950.
· ಸಂವಿಧಾನ ದಿನ (Constitution Day): ನವೆಂಬರ್ 26 (2015 ರಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ).
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ