Kadamba Empire
ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ: ಸಂಪೂರ್ಣ ಇತಿಹಾಸ
ಪರಿಚಯ
ಕದಂಬರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಕರು ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಆಳಿದ ಮೌರ್ಯರು, ಸಾತವಾಹನರು, ಪಲ್ಲವರು ಮೊದಲಾದವರೆಲ್ಲರೂ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದವರಾಗಿದ್ದರು. ಕದಂಬರೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವರು. ಇವರನ್ನು “ಕರ್ನಾಟಕದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾಪಕರು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕದಂಬರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕ್ರಿ.ಶ. 345 ರಿಂದ 540 ರವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 200 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರಕಿತು, ಕದಂಬ ಶಿಖರ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಕದಂಬರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಭಾಷಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ನೀಡಿತು.
ಅಧ್ಯಾಯ 1: ಕದಂಬರ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಹೆಸರಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ
1.1 “ಕದಂಬ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆ
ಕದಂಬ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹ್ಯಗಳಿವೆ:
ಮೊದಲನೆಯದು – ತ್ರಿಲೋಚನ ಕದಂಬನ ಕಥೆ: ಹಲಸಿ ಮತ್ತು ದೇಗಾಂವೆ ಶಾಸನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನ ಬೆವರಿನಿಂದ ಜಯಂತ ಎಂಬುವವನು ಜನಿಸಿದನು. ಈತ ಕದಂಬ ವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದನಾಗಿ, ಈತನ ವಂಶಸ್ಥರಿಗೆ “ಕದಂಬ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಈ ತ್ರಿಲೋಚನ ಕದಂಬನೇ ಮೊದಲ ಕದಂಬ ಅರಸನೆಂದು ಕೆಲವು ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ತ್ರಿಲೋಚನ ಎಂದರೆ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು ಎಂದರ್ಥ. ಈತ ಶಿವನ ಅಂಶದಿಂದ ಜನಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಎರಡನೆಯದು – ಮಯೂರಶರ್ಮನ ಕಥೆ: ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಯೂರಶರ್ಮನ ಪೂರ್ವಜರು ಕದಂಬ ವೃಕ್ಷದ ಬಳಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ “ಕದಂಬ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಕದಂಬ ವೃಕ್ಷವು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ದೇವತೆಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು.
1.2 ಕದಂಬರ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನ
ಕದಂಬರು ಮೂಲತಃ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬನವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶದವರು. ಇವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಕದಂಬರು ಮೂಲತಃ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರ ಪ್ರಕಾರ, ಇವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮುಖಂಡರಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.
1.3 ಕದಂಬರ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ
ಕದಂಬರ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಪಲ್ಲವರು, ಸಾತವಾಹನರು ಮತ್ತು ಚುಟುಕುಲದವರು ಕದಂಬರ ಪೂರ್ವಜರು ಎಂದು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುವ ಮಾಹಿತಿಯೆಂದರೆ, ಕ್ರಿ.ಶ. 4ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಯೂರಶರ್ಮನು ಪಲ್ಲವರ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆಯೆದ್ದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಎಂಬುದು.
ಅಧ್ಯಾಯ 2: ಸ್ಥಾಪಕ ಮಯೂರಶರ್ಮ
2.1 ಮಯೂರಶರ್ಮನ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ
ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಕ ಮಯೂರಶರ್ಮ (ಮಯೂರವರ್ಮ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ). ಇವರ ಕಥೆ ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕವಾಗಿದೆ. ಮಯೂರಶರ್ಮ ಮೂಲತಃ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದವರು. ಇವರು ತಾಳಗುಂದದ (ವೈಜಯಂತಿ) ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತಾಳಗುಂದವು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ವೇದ, ವೇದಾಂಗ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಮಯೂರಶರ್ಮನು ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ತನ್ನ ಗುರು ವೀರಶರ್ಮ ಮತ್ತು ತಾತನೊಂದಿಗೆ ಕಾಂಚೀಪುರಕ್ಕೆ (ಪಲ್ಲವರ ರಾಜಧಾನಿ) ಹೋದರು. ಕಾಂಚೀಪುರವು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
2.2 ಅವಮಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರತೀಕಾರ
ಕಾಂಚೀಪುರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಪಲ್ಲವರ ಅಶ್ವಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಮಯೂರಶರ್ಮನಿಗೆ ವಿವಾದವುಂಟಾಯಿತು. ನಿಖರವಾದ ಕಾರಣ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದ ಮಯೂರಶರ್ಮನಿಗೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾದ ಪಲ್ಲವ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಅವಮಾನವಾಯಿತು ಎಂದು ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದರೂ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಂದಾದ ಅವಮಾನವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾಗದೆ, ಮಯೂರಶರ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಪಲ್ಲವರ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಣಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಇದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಸಮನ್ವಯದ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪ.
2.3 ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ
ಮಯೂರಶರ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು. ಬನವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಬೇಡ, ಕುರುಬ, ಒಕ್ಕಲಿಗ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮಯೂರಶರ್ಮನಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದವು. ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಪಲ್ಲವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಅಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿದ್ದರು.
ಮಯೂರಶರ್ಮನು ಪಲ್ಲವರನ್ನು ಹಲವಾರು ಕದನಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಈ ಮೂಲಕ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದನು. ಮಯೂರಶರ್ಮನು “ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು” ಎಂದು ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
2.4 ಆಳ್ವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು
ಮಯೂರಶರ್ಮನು ಕ್ರಿ.ಶ. 345 ರಿಂದ 365 ರವರೆಗೆ ಆಳಿದನು. ಇವನು ಬನವಾಸಿಯನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಿದನು. ಸೇನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದನು. ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದನು. ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದ ಜೊತೆಗೆ ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದನು.
2.5 ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನ
ಮಯೂರಶರ್ಮನ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವೆಂದರೆ ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನ. ಇದನ್ನು ಮಯೂರಶರ್ಮನ ವಂಶಸ್ಥ ಶಾಂತಿವರ್ಮನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಈ ಶಾಸನವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 26 ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ. ಈ ಶಾಸನವು ಕದಂಬರ ಮೂಲ, ಮಯೂರಶರ್ಮನ ಸಾಹಸ, ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕದಂಬರ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರವಾಗಿದೆ.
ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು:
· ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ
· ಮಯೂರಶರ್ಮನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ
· ಕದಂಬರ ವಂಶಾವಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ
· ಇದನ್ನು ಶಾಂತಿವರ್ಮ ಕೆತ್ತಿಸಿದನು
· ಈ ಶಾಸನವು ತಾಳಗುಂದದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ
ಅಧ್ಯಾಯ 3: ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ – ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಶಾಸನ
3.1 ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನದ ಪರಿಚಯ
ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕದಂಬರ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ. ಈ ಶಾಸನವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಪೂರ್ಣ ಶಾಸನ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
3.2 ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನದ ವಿವರಗಳು
ಸ್ಥಳ: ಹಲ್ಮಿಡಿ, ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ
ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. 450 (ಸುಮಾರು)
ಭಾಷೆ: ಕನ್ನಡ (ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ)
ಲಿಪಿ: ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ
ಕೆತ್ತಿಸಿದವರು: ಕದಂಬ ರಾಜ ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮ
ವಿಶೇಷತೆ: ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಪೂರ್ಣ ಶಾಸನ
3.3 ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನದ ಮಹತ್ವ
ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಪೂರ್ಣ ಶಾಸನ: ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಪ್ರಥಮ ಶಾಸನ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿನ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದವು ಅಥವಾ ತುಣುಕುಗಳಾಗಿದ್ದವು.
ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಾಚೀನತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ: ಈ ಶಾಸನವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 450 ರ ಸುಮಾರಿಗೇ ಕನ್ನಡವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ವ್ಯಾಕರಣಬದ್ಧ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ಕದಂಬರ ಕನ್ನಡ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ: ಕದಂಬರು ಕನ್ನಡವನ್ನು ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ರಾಜವಂಶಿ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನವು ಪ್ರಬಲ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಶಾಸನ ಕೆತ್ತಿಸಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನ.
3.4 ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನದ ವಿಷಯ
ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನವು ಕದಂಬ ರಾಜ ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಭೂದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ವಿಷಯಗಳಿವೆ:
· ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷ
· ದಾನ ನೀಡಿದ ಭೂಮಿಯ ವಿವರ
· ದಾನ ಪಡೆದವರ ವಿವರ
· ದಾನದ ಷರತ್ತುಗಳು
· ದಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ ಆಗುವ ದಂಡ
3.5 ಹಲ್ಮಿಡಿ ಮತ್ತು ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನಗಳ ಹೋಲಿಕೆ
ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ:
· ಭಾಷೆ: ಕನ್ನಡ
· ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಪೂರ್ಣ ಶಾಸನ
· ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. 450
· ಕೆತ್ತಿಸಿದವರು: ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮ
ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನ:
· ಭಾಷೆ: ಸಂಸ್ಕೃತ
· ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಕದಂಬರ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ
· ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. 455-460
· ಕೆತ್ತಿಸಿದವರು: ಶಾಂತಿವರ್ಮ
ಅಧ್ಯಾಯ 4: ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರಗಳು
4.1 ಬನವಾಸಿ – ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಧಾನಿ
ಬನವಾಸಿ (ಪ್ರಾಚೀನ ಹೆಸರು: ವೈಜಯಂತಿ) ಕದಂಬರ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಬನವಾಸಿಯು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಾಪಾರ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಬನವಾಸಿಯು ಸಮುದ್ರತೀರಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು.
ಬನವಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಮಧುಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಬನವಾಸಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಕದಂಬರ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಅವಶೇಷಗಳು ದೊರಕಿವೆ.
4.2 ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳು
ತಾಳಗುಂದ: ಮಯೂರಶರ್ಮನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನವಿದೆ. ತಾಳಗುಂದವು ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಹಲಸಿ: ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಹಲಸಿಯು ಕದಂಬರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ: ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಕದಂಬರ ಕಾಲದ ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅವಶೇಷಗಳು ದೊರಕಿವೆ.
ಅಧ್ಯಾಯ 5: ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತಗಾರರು
5.1 ಮಯೂರಶರ್ಮ (ಕ್ರಿ.ಶ. 345-365)
ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಕ. ಪಲ್ಲವರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇವರು “ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಶಾಖೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಬನವಾಸಿ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು.
5.2 ಕಂಗವರ್ಮ (ಕ್ರಿ.ಶ. 365-390)
ಮಯೂರಶರ್ಮನ ಪುತ್ರ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಿದರು. ಸೇನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು.
5.3 ಭಾಗೀರಥ (ಕ್ರಿ.ಶ. 390-415)
ಕಂಗವರ್ಮನ ಪುತ್ರ. ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಜೈನ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದರು. ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ದೊರಕಿತು. ಭಾಗೀರಥನು ಅನೇಕ ಅಗ್ರಹಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
5.4 ರಘುಪತಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. 415-435)
ಭಾಗೀರಥನ ಮಗ. ಆಂತರಿಕ ಕಲಹಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಸಮರ್ಥ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.
5.5 ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮ (ಕ್ರಿ.ಶ. 435-455) – ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೊರೆ
ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ದೊರೆಯೆಂದರೆ ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮ. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇವನೇ ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನವನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಿದವನು.
ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು: ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮನು ಪಲ್ಲವ, ಗುಪ್ತ ಮುಂತಾದ ರಾಜವಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದರು. ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಪಲ್ಲವ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತ ರಾಜಮನೆತನಗಳಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು. ಈ ಮೂಲಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದನು.
ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ: ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು. ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಸಮರ್ಥ ರಾಜತಂತ್ರಜ್ಞನಾಗಿ ಕದಂಬರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು.
ಶಾಸನಗಳು: ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ (ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಪೂರ್ಣ ಶಾಸನ) ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವನು ಅನೇಕ ಅಗ್ರಹಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು.
ಧಾರ್ಮಿಕ ನೀತಿ: ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮನು ವೈದಿಕ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದನು. ಅಶ್ವಮೇಧ, ರಾಜಸೂಯ ಮುಂತಾದ ಯಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದನು.
5.6 ಶಾಂತಿವರ್ಮ (ಕ್ರಿ.ಶ. 455-460)
ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮನ ಪುತ್ರ. ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನವನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಿದನು. ಅಲ್ಪಕಾಲ ಆಳಿದರೂ, ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದನು.
5.7 ಶಿವಮಂಧಾತೃವರ್ಮ (ಕ್ರಿ.ಶ. 460-475)
ಶಾಂತಿವರ್ಮನ ಪುತ್ರ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಆಳಿದನು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು.
5.8 ಮೃಗೇಶವರ್ಮ (ಕ್ರಿ.ಶ. 475-490)
ಶಿವಮಂಧಾತೃವರ್ಮನ ಪುತ್ರ. ಇವನು ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದನು. ಜೈನ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟನು.
5.9 ರವಿವರ್ಮ (ಕ್ರಿ.ಶ. 497-537)
ಮೃಗೇಶವರ್ಮನ ಪುತ್ರ. ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ದೊರೆ. ಇವನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಆಳಿದನು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇವನ ನಂತರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿತು.
5.10 ಹರಿವರ್ಮ (ಕ್ರಿ.ಶ. 537-547)
ಬನವಾಸಿ ಶಾಖೆಯ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ. ಇವನ ನಂತರ ಬನವಾಸಿ ಶಾಖೆಯು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.
ಅಧ್ಯಾಯ 6: ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಭಜನೆ – ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳು
6.1 ವಿಭಜನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಕ್ರಿ.ಶ. 5ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮನ ನಂತರ, ಅವನ ಪುತ್ರ ಶಾಂತಿವರ್ಮ ಬನವಾಸಿಯಿಂದ ಆಳತೊಡಗಿದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಖೆ ತ್ರಿಪರ್ವತದಿಂದ ಆಳತೊಡಗಿತು. ಈ ವಿಭಜನೆಗೆ ನಿಖರವಾದ ಕಾರಣ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ವಿವಾದ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಬಯಕೆ ಮುಂತಾದವು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.
6.2 ಬನವಾಸಿ ಶಾಖೆ (ಮುಖ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ)
ಬನವಾಸಿ ಶಾಖೆಯು ಮುಖ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ ಬನವಾಸಿ. ಈ ಶಾಖೆಯ ಪ್ರಮುಖ ದೊರೆಗಳು:
1. ಮಯೂರಶರ್ಮ (345-365)
2. ಕಂಗವರ್ಮ (365-390)
3. ಭಾಗೀರಥ (390-415)
4. ರಘುಪತಿ (415-435)
5. ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮ (435-455)
6. ಶಾಂತಿವರ್ಮ (455-460)
7. ಶಿವಮಂಧಾತೃವರ್ಮ (460-475)
8. ಮೃಗೇಶವರ್ಮ (475-490)
9. ರವಿವರ್ಮ (497-537)
10. ಹರಿವರ್ಮ (537-547)
ಈ ಶಾಖೆಯ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ ಹರಿವರ್ಮ. ಇವನ ನಂತರ ಬನವಾಸಿ ಶಾಖೆಯು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.
6.3 ತ್ರಿಪರ್ವತ ಶಾಖೆ (ದಕ್ಷಿಣ ಶಾಖೆ)
ತ್ರಿಪರ್ವತ ಶಾಖೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಳತೊಡಗಿತು. ತ್ರಿಪರ್ವತ ಎಂಬ ಸ್ಥಳ ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಕೆಲವರ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಶಾಖೆಯ ಪ್ರಮುಖ ದೊರೆಗಳು:
1. ಕೃಷ್ಣವರ್ಮ I (430-460)
2. ವಿಷ್ಣುವರ್ಮ (460-485)
3. ಸಿಂಹವರ್ಮ (485-516)
4. 2ನೇ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮ (516-540) – ಈ ಶಾಖೆಯ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ
5. ಅಜವರ್ಮ (565-606)
6. ಭೋಗಿವರ್ಮ (606-610)
6.4 ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳ ಸಮಕಾಲೀನತೆ
ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳೂ ಒಂದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತ್ರಿಪರ್ವತ ಶಾಖೆಯ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮ I (430-460) ಬನವಾಸಿ ಶಾಖೆಯ ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮ (435-455) ಮತ್ತು ಶಾಂತಿವರ್ಮ (455-460) ಇವರ ಸಮಕಾಲೀನನಾಗಿದ್ದನು. ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು.
ಅಧ್ಯಾಯ 7: 2ನೇ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮ – ತ್ರಿಪರ್ವತ ಶಾಖೆಯ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ
7.1 ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ
2ನೇ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮನು ತ್ರಿಪರ್ವತ ಶಾಖೆಯ ಸಿಂಹವರ್ಮನ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಸಿಂಹವರ್ಮನು ಕ್ರಿ.ಶ. 485 ರಿಂದ 516 ರವರೆಗೆ ಆಳಿದನು. ಅವನ ನಂತರ 2ನೇ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮನು ಕ್ರಿ.ಶ. 516 ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದನು. ಇವನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದನು.
7.2 ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು
2ನೇ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮನು ಕ್ರಿ.ಶ. 516 ರಿಂದ 540 ರವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 24 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದನು. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪರ್ವತ ಶಾಖೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು. ಇವನು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಡೆಸಿದನು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದನು. ವೈದಿಕ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜೈನ ಧರ್ಮ ಎರಡಕ್ಕೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದನು.
ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದೇವಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಕದಂಬ ಶಿಖರ ಶೈಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.
7.3 ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದುರ್ಬಲತೆ
2ನೇ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿದ್ದವು:
ಆಂತರಿಕ ಕಲಹಗಳು: ಸಿಂಹಾಸನದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಆಂತರಿಕ ಕಲಹಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಇದರಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಏಕತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆಯುಂಟಾಯಿತು.
ಬಾಹ್ಯ ಆಕ್ರಮಣ: ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದರು. ಅವರು ಕದಂಬರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಪಲ್ಲವರ ಪುನರುತ್ಥಾನ: ಪಲ್ಲವರು ಮತ್ತೆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದರು. ಅವರು ಕದಂಬರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಲಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು: ನಿರಂತರ ಯುದ್ಧಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿತು. ಸೇನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಯಿತು.
7.4 ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ಪತನ
2ನೇ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸ್ಥಾಪಕ ಪುಲಕೇಶಿ I (ಕ್ರಿ.ಶ. 543-566) ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದನು. ಪುಲಕೇಶಿ I ಮೊದಲು ಕದಂಬರ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದನು. ಆದರೆ ನಂತರ ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿ ಕದಂಬರನ್ನೇ ಸೋಲಿಸಿದನು.
ಕ್ರಿ.ಶ. 540 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, 2ನೇ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮನ ಮರಣದ ನಂತರ, ತ್ರಿಪರ್ವತ ಶಾಖೆಯು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಬನವಾಸಿ ಶಾಖೆಯೂ ಸಹ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಹೀಗೆ ಸುಮಾರು 200 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದ ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.
7.5 2ನೇ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮನ ನಂತರ
2ನೇ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮನ ನಂತರ, ತ್ರಿಪರ್ವತ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಅಜವರ್ಮ (565-606) ಮತ್ತು ಭೋಗಿವರ್ಮ (606-610) ಎಂಬ ದೊರೆಗಳು ಆಳಿದರು. ಆದರೆ ಇವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ದೊರೆಗಳಾಗಿರದೆ, ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ಆಳಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಚಾಲುಕ್ಯರಿಗೆ ಕಪ್ಪ ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.
ಅಧ್ಯಾಯ 8: ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
8.1 ಕೇಂದ್ರ ಆಡಳಿತ
ಕದಂಬರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿತ್ತು. ರಾಜನು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ, ಸಭೆ, ಸಮಿತಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು. ರಾಜನಿಗೆ “ಮಹಾರಾಜ”, “ಮಹಾರಾಜಾಧಿರಾಜ” ಮುಂತಾದ ಬಿರುದುಗಳಿದ್ದವು.
ಸಚಿವ ಮಂಡಲ: ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸಚಿವ ಮಂಡಲ (ಮಂತ್ರಿಪರಿಷತ್ತು) ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ, ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ, ಕೋಶಾಧಿಕಾರಿ ಮುಂತಾದವರು ಇರುತ್ತಿದ್ದರು.
ಸಭೆ ಮತ್ತು ಸಮಿತಿಗಳು: ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗಾಗಿ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ, ಸಚಿವರು, ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಸಾಮಂತರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
8.2 ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು
ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನುಕೂಲಕರ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಹೀಗೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು:
ಮಂಡಲ: ಇದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ವಿಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಮಂಡಲದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನು “ಮಂಡಲೇಶ್ವರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ವಿಷಯ: ಇದು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ವಿಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ವಿಷಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನು “ವಿಷಯಪತಿ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ನಾಡು: ಇದು ತಾಲೂಕು ಮಟ್ಟದ ವಿಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನು “ನಾಡಪ್ರಭು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಗ್ರಾಮ: ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಆಡಳಿತ ಘಟಕವಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಮದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನು “ಗ್ರಾಮಣಿ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
8.3 ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ
ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಗಳು (ಮಹಾಜನರು) ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಗ್ರಾಮಗಳು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಗ್ರಾಮದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗ್ರಾಮದ ಆದಾಯ-ವ್ಯಯವನ್ನು ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಯೇ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
8.4 ಸೇನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಕದಂಬರು ಸ್ಥಾಯಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಸೇನೆಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು:
ಪದಾತಿ: ಕಾಲಾಳು ಸೈನ್ಯ. ಇದು ಸೇನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಲಾಳುಗಳು ಖಡ್ಗ, ಈಟಿ, ಗುರಾಣಿ ಮುಂತಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಅಶ್ವದಳ: ಕುದುರೆ ಸೈನ್ಯ. ಇದು ಸೇನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಅಶ್ವದಳದ ಸೈನಿಕರು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು.
ಗಜದಳ: ಆನೆ ಸೈನ್ಯ. ಆನೆಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆನೆಗಳು ಶತ್ರು ಸೇನೆಯನ್ನು ಹೆದರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವು.
ರಥದಳ: ರಥ ಸೈನ್ಯ. ರಥಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಥದಳದ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು “ದಂಡನಾಯಕ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸೇನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಸಹಕಾರ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಅಧ್ಯಾಯ 9: ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ
9.1 ಧಾರ್ಮಿಕ ನೀತಿ
ಕದಂಬರು ಮೂಲತಃ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅತ್ಯಂತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು.
ವೈದಿಕ ಧರ್ಮ: ಕದಂಬರು ವೈದಿಕ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದರು. ಅಶ್ವಮೇಧ, ರಾಜಸೂಯ ಮುಂತಾದ ಯಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರು. ಅಹಿಚ್ಛತ್ರದಿಂದ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದರು. ತಾಳಗುಂದದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ 144 ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು.
ಜೈನ ಧರ್ಮ: ಕದಂಬರು ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಸಮಾನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದರು. ಜೈನ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ದೊರಕಿತು. ಜೈನ ಬಸದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೃಗೇಶವರ್ಮನು ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದನು.
ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ: ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರಕಿದಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
ಕುಲದೇವತೆ: ಕದಂಬರ ಕುಲದೇವತೆ ಕದಂಬೆ. ಇವಳು ಪಾರ್ವತಿಯ ಅವತಾರ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಬನವಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಕದಂಬೆಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
9.2 ಶಾಸನಗಳು – ಭಾಷಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ
ಕದಂಬರು ಕನ್ನಡವನ್ನು ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ರಾಜವಂಶಿ ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು.
ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನ: ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಮಯೂರಶರ್ಮನ ಇತಿಹಾಸ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಕದಂಬರ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 26 ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ. ಇದನ್ನು ಶಾಂತಿವರ್ಮ ಕೆತ್ತಿಸಿದನು.
ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ: ಇದು ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಪೂರ್ಣ ಶಾಸನ. ಕ್ರಿ.ಶ. 450 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮನು ಇದನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಿದನು. ಇದು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲ್ಮಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆಗೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ಹಲಸಿ ಶಾಸನಗಳು: ಇವು ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಇವು ಕ್ರಿ.ಶ. 5ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕದಂಬರ ಆಡಳಿತ, ದಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ.
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಶಾಸನ: ಇದು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕದಂಬರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ ಆಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳಿವೆ.
9.3 ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ
ಕದಂಬರ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ತಳಪಾಯ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಕನ್ನಡವನ್ನು ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ರಾಜವಂಶಿ ಇವರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.
ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯು ವ್ಯಾಕರಣಬದ್ಧವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಯು ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿತು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ಅಧ್ಯಾಯ 10: ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ – ಕದಂಬ ಶಿಖರ ಶೈಲಿ
ಕದಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು. ಇವರು ಕದಂಬ ಶಿಖರ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಶೈಲಿಯು ನಂತರದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.
10.1 ಕದಂಬ ಶಿಖರದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು
ಪಿರಮಿಡ್ ಆಕಾರ: ಗೋಪುರಗಳು ಪಿರಮಿಡ್ (ಹಂತಹಂತವಾದ) ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದು ಕದಂಬ ಶಿಖರದ ವಿಶೇಷ ಗುರುತು. ಈ ಹಂತಹಂತವಾದ ರಚನೆಯು ಕ್ರಮೇಣ ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆ ಕಿರಿದಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಕಲಶ: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಿಖರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲಶವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಕಲಶವು ಲೋಹದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ದೇವಾಲಯದ ಮುಕುಟದಂತಿತ್ತು.
ಸರಳತೆ: ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಸರಳತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು. ಕದಂಬ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಕಡಿಮೆ. ಸರಳ ರೇಖಾಗಣಿತದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಹೆಚ್ಚು.
ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲು: ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಗರ್ಭಗೃಹ ಮತ್ತು ಮಂಟಪ: ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗೃಹ (ಮುಖ್ಯ ದೇವರ ಕೋಣೆ) ಮತ್ತು ಮಂಟಪ (ಸಭಾಂಗಣ) ಎಂಬ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮೇಲೆ ಶಿಖರವಿರುತ್ತಿತ್ತು.
10.2 ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳು
ಮಧುಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಬನವಾಸಿ: ಇದು ಕದಂಬರ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯ. ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕದಂಬ ಶಿಖರ ಶೈಲಿಯ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.
ಕದಂಬೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ತಾಳಗುಂದ: ಇದು ಕದಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಶಿಖರವು ಕದಂಬ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. ತಾಳಗುಂದದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಸಹ ಕದಂಬರ ಕಾಲದವು.
ಹಲಸಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು: ಹಲಸಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕದಂಬರ ಕಾಲದ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಇವು ಕದಂಬರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವ, ವಿಷ್ಣು, ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರರ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.
10.3 ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಭಾವ
ಕದಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ನಂತರದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು:
ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ: ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮೇಲೆ ಕದಂಬ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿತ್ತು. ಚಾಲುಕ್ಯರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕದಂಬ ಶಿಖರದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಹೊಯ್ಸಳರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ: ಹೊಯ್ಸಳರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮೇಲೂ ಕದಂಬ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿತ್ತು.
ವಿಜಯನಗರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ: ವಿಜಯನಗರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮೇಲೂ ಕದಂಬ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿತ್ತು.
ಅಧ್ಯಾಯ 11: ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ
11.1 ಸಮಾಜ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಮಾಜ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು:
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು: ಇವರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವಿತ್ತು. ಇವರು ವೇದಾಧ್ಯಯನ, ಯಾಗಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುವುದು, ರಾಜರಿಗೆ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿರುವುದು ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಕ್ಷತ್ರಿಯರು: ಇವರು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ರಾಜ, ಸಚಿವರು, ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು.
ವೈಶ್ಯರು: ಇವರು ವ್ಯಾಪಾರ ವಾಣಿಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಘಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು.
ಶೂದ್ರರು: ಇವರು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಸುಬುಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಇವರೇ ಸಮಾಜದ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದರು.
11.2 ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸ್ಥಾನ
ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸ್ಥಾನ ಗೌರವಾನ್ವಿತವಾಗಿತ್ತು:
ಶಿಕ್ಷಣ: ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ರಾಜಕುಮಾರಿಯರು ವಿದ್ಯಾವಂತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು: ರಾಜಕುಮಾರಿಯರು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮನು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಪಲ್ಲವ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತ ರಾಜಮನೆತನಗಳಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
ಸ್ವತ್ತಿನ ಹಕ್ಕು: ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸ್ವತ್ತಿನ ಹಕ್ಕಿತ್ತು. ಅವರು ಸ್ತ್ರೀಧನವನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದಾಗಿತ್ತು.
11.3 ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ
ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು:
ಕೃಷಿ: ಕೃಷಿ ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಭತ್ತ, ಗೋಧಿ, ರಾಗಿ, ಜೋಳ, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನೀರಾವರಿಗಾಗಿ ಕೆರೆ, ಕಟ್ಟೆ, ಬಾವಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ವ್ಯಾಪಾರ: ವ್ಯಾಪಾರ ವಾಣಿಜ್ಯವೂ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಬನವಾಸಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಸಮುದ್ರತೀರಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೂ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು. ರೋಮ್, ಈಜಿಪ್ಟ್, ಅರಬ್ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳಿದ್ದವು.
ನಾಣ್ಯಗಳು: ಕದಂಬರು ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ನಾಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಆನೆ, ಸಿಂಹ, ಪುಷ್ಪ, ಶಂಖ, ಚಕ್ರ ಮುಂತಾದ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ, ತಾಮ್ರದ ನಾಣ್ಯಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು.
ಅಧ್ಯಾಯ 12: ಕದಂಬರ ಪತನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ
12.1 ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು
ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕ್ರಿ.ಶ. 540 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಪತನಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿದ್ದವು:
ಆಂತರಿಕ ಕಲಹಗಳು: ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ವಿವಾದಗಳು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಏಕತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತಂದವು. ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿತು.
ಬಾಹ್ಯ ಆಕ್ರಮಣ: ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದರು. ಅವರು ಕದಂಬರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪಲ್ಲವರೂ ಸಹ ಮತ್ತೆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದರು.
ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು: ನಿರಂತರ ಯುದ್ಧಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿತು. ಸೇನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಯಿತು.
ಸಾಮಂತರ ದಂಗೆಗಳು: ಸಾಮಂತರು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಷ್ಟಕರವಾಯಿತು.
12.2 ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಗಮನ
ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸ್ಥಾಪಕ ಪುಲಕೇಶಿ I (ಕ್ರಿ.ಶ. 543-566) ಮೊದಲು ಕದಂಬರ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದನು. ಆದರೆ ನಂತರ ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿ ಕದಂಬರನ್ನೇ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಪುಲಕೇಶಿ I ಬನವಾಸಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಕದಂಬರನ್ನು ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡನು.
ಕ್ರಿ.ಶ. 540 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, 2ನೇ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮನ ಮರಣದ ನಂತರ, ತ್ರಿಪರ್ವತ ಶಾಖೆಯು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಬನವಾಸಿ ಶಾಖೆಯೂ ಸಹ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.
12.3 ಉಪವಂಶಗಳು
ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರವೂ ಕದಂಬರ ಉಪವಂಶಗಳು ಮುಂದುವರೆದವು:
ಗೋವೆಯ ಕದಂಬರು: ಇವರು ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು 10-14ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಆಳಿದರು. ಇವರು ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ ಗೋವಾಪುರಿ (ಗೋವಾ).
ಹಲಸಿಯ ಕದಂಬರು: ಇವರು ಹಲಸಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 8-12ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಆಳಿದರು. ಇವರು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಮತ್ತು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು.
ಹಾನಗಲ್ ಕದಂಬರು: ಇವರು ಹಾನಗಲ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 11-13ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಆಳಿದರು. ಇವರು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳರ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು.
ಅಧ್ಯಾಯ 13: ಕದಂಬರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ
13.1 ಕನ್ನಡಿಗರ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಪ್ರತೀಕ
ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೊದಲಿಗರು ಕದಂಬರು. ಇವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಆಳಿದ ಮೌರ್ಯರು, ಸಾತವಾಹನರು, ಪಲ್ಲವರು ಮೊದಲಾದವರೆಲ್ಲರೂ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದವರಾಗಿದ್ದರು.
ಕನ್ನಡ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆ: ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರಥಮ ರಾಜವಂಶಿ ಕದಂಬರು. ಇವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬಳಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಸಮನ್ವಯ: ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಿದರ್ಶನ ಕದಂಬರು. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಮ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
13.2 ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕದಂಬರ ಸ್ಥಾನ ಅತ್ಯುನ್ನತವಾದದ್ದು:
ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳ ಯುಗದ ಆರಂಭ: ಕದಂಬರಿಂದಲೇ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳ ಯುಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನವು ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಪೂರ್ಣ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ.
ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯ ವಿಕಾಸ: ಕದಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿ ನಂತರದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಯಿತು. ಕದಂಬ ಶಿಖರ ಶೈಲಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.
ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ: ಕದಂಬರು ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ನೀತಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ.
13.3 ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜವಂಶಿಗಳು
ಕದಂಬರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ರಾಜವಂಶಿಗಳ ಸಮಕಾಲೀನರಾಗಿದ್ದರು:
ಪಲ್ಲವರು: ಪಲ್ಲವರು ಕಾಂಚೀಪುರದಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕದಂಬರು ಮೊದಲು ಪಲ್ಲವರ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ಸ್ವತಂತ್ರರಾದರು. ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮನು ಪಲ್ಲವರೊಂದಿಗೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದನು.
ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗರು: ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗರು ಮೈಸೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಕದಂಬರ ಸಮಕಾಲೀನರಾಗಿದ್ದರು.
ವಾಕಾಟಕರು: ವಾಕಾಟಕರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಕದಂಬರ ಸಮಕಾಲೀನರಾಗಿದ್ದರು.
ಗುಪ್ತರು: ಗುಪ್ತರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮನು ಗುಪ್ತರೊಂದಿಗೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದನು.
ಅಧ್ಯಾಯ 14: ಕದಂಬರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿಗಳು (ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ)
14.1 ಪ್ರಮುಖ ವಿವರಗಳು
ಸ್ಥಾಪಕ: ಮಯೂರಶರ್ಮ (ಮಯೂರವರ್ಮ)
ಸ್ಥಾಪನಾ ವರ್ಷ: ಕ್ರಿ.ಶ. 345
ರಾಜಧಾನಿ: ಬನವಾಸಿ (ವೈಜಯಂತಿ)
ಪ್ರಮುಖ ದೊರೆ: ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮ
ಕೊನೆಯ ದೊರೆ (ಬನವಾಸಿ ಶಾಖೆ): ಹರಿವರ್ಮ
ಕೊನೆಯ ದೊರೆ (ತ್ರಿಪರ್ವತ ಶಾಖೆ): 2ನೇ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮ
ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆ: ಕನ್ನಡ, ಸಂಸ್ಕೃತ
ಕುಲದೇವತೆ: ಕದಂಬೆ
ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನಗಳು:
· ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನ (ಸಂಸ್ಕೃತ) – ಶಾಂತಿವರ್ಮ ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದು
· ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ (ಕನ್ನಡ) – ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮ ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದು, ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಪೂರ್ಣ ಶಾಸನ
· ಹಲಸಿ ಶಾಸನಗಳು (ಕನ್ನಡ)
ಪತನ: ಕ್ರಿ.ಶ. 540 (ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರಿಂದ)
ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ: ಕದಂಬ ಶಿಖರ ಶೈಲಿ
14.2 ಪ್ರಮುಖ ದೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳು
ಮಯೂರಶರ್ಮ: ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಪಲ್ಲವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟದ್ದು
ಕಂಗವರ್ಮ: ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ
ಭಾಗೀರಥ: ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ
ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮ: ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ, ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದು
ಶಾಂತಿವರ್ಮ: ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನ ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದು
2ನೇ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮ: ತ್ರಿಪರ್ವತ ಶಾಖೆಯ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ
14.3 ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು
ಬನವಾಸಿ: ರಾಜಧಾನಿ, ಮಧುಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
ತಾಳಗುಂದ: ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನ, ಕದಂಬೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಮಯೂರಶರ್ಮನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ
ಹಲ್ಮಿಡಿ: ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ, ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಪೂರ್ಣ ಶಾಸನ
ಹಲಸಿ: ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ: ನಾಣ್ಯಗಳು, ಉತ್ಖನನಗಳು
14.4 ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನಗಳ ವಿವರ
ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನ:
· ಭಾಷೆ: ಸಂಸ್ಕೃತ
· ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. 455-460
· ಕೆತ್ತಿಸಿದವರು: ಶಾಂತಿವರ್ಮ
· ವಿಶೇಷತೆ: ಮಯೂರಶರ್ಮನ ಇತಿಹಾಸ, ಕದಂಬರ ಮೂಲ, 26 ಶ್ಲೋಕಗಳು
ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ:
· ಭಾಷೆ: ಕನ್ನಡ
· ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. 450 (ಸುಮಾರು)
· ಕೆತ್ತಿಸಿದವರು: ಕಕ್ಕುಸ್ಥವರ್ಮ
· ವಿಶೇಷತೆ: ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಪೂರ್ಣ ಶಾಸನ
ಹಲಸಿ ಶಾಸನಗಳು:
· ಭಾಷೆ: ಕನ್ನಡ
· ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. 5ನೇ ಶತಮಾನ
· ವಿಶೇಷತೆ: ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನಗಳು