Delhi Sultanate 1206 to 1526
ಭಾಗ – 1: ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಇತಿಹಾಸ (1206 – 1526)
ಪೀಠಿಕೆ
ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಇತಿಹಾಸವು ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಐದು ವಂಶಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ:
1. ಗುಲಾಮ ಸಂತತಿ (1206-1290): ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್, ಇಲ್ತುಮಿಷ್, ರಜಿಯಾ ಸುಲ್ತಾನ್, ಬಲ್ಬನ್.
2. ಖಲ್ಜಿ ಸಂತತಿ (1290-1320): ಅಲ್ಲಾಉದ್ದೀನ್ ಖಲ್ಜಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಯಂತ್ರಣ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ (ಮಲಿಕ್ ಕಾಫೂರ್).
3. ತುಘಲಕ್ ಸಂತತಿ (1320-1414): ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್, ಫಿರೋಜ್ ಶಾಹ್ ತುಘಲಕ್.
4. ಸಯ್ಯದ್ ಸಂತತಿ (1414-1451): ಖಿಜ್ರ್ ಖಾನ್.
5. ಲೋದಿ ಸಂತತಿ (1451-1526): ಬಹ್ಲೋಲ್ ಲೋದಿ, ಸಿಕಂದರ್ ಲೋದಿ, ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಲೋದಿ (ಪಾಣಿಪಟ್ ಮೊದಲ ಕದನ).
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕೇಳಿಬರುವುದು ಗುಲಾಮ ಸಂತತಿ, ಖಲ್ಜಿ ಸಂತತಿ ಮತ್ತು ತುಘಲಕ್ ಸಂತತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಗುಲಾಮ ಸಂತತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸೋಣ.
ಅಧ್ಯಾಯ 1: ಗುಲಾಮ ಸಂತತಿ (Slave Dynasty / Mamluk Dynasty)
(1206 – 1290)
ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿದವರು ಗುಲಾಮ ಸಂತತಿಯವರು. “ಮಮ್ಲುಕ್” ಎಂದರೆ “ಒಡೆಯನ ಸ್ವತ್ತು” ಎಂದರ್ಥ. ಈ ವಂಶದ ಅನೇಕ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಮೂಲತಃ ಗುಲಾಮರಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಸುಲ್ತಾನ್ ಆದವರು. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಆಡಳಿತಗಾರರು, ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
1. ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್ (1206 – 1210)
“ಲಾಖ್ ಬಕ್ಷ್”
· ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
· ಗುಲಾಮ ಸಂತತಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಸ್ಥಾಪಕ.
· ಮಹಮ್ಮದ್ ಘೋರಿಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಗುಲಾಮ ಮತ್ತು ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ. ಘೋರಿಯ ಮರಣಾನಂತರ 1206 ರಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನ್ ಆದರು.
· ತುರ್ಕನ್ ಸರದಾರರಿಂದ ಅವನಿಗೆ “ಮಲಿಕ್” (ರಾಜ) ಎಂಬ ಬಿರುದು ನೀಡಲಾಯಿತು.
· ಉದಾರ ದಾನಗುಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವನಿಗೆ “ಲಾಖ್ ಬಕ್ಷ್” (ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕೊಡುವವನು) ಎಂಬ ಬಿರುದಿತ್ತು.
· ಕಲೆಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ. ಹಸನ್ ನಿಜಾಮಿ (ತಾಜುಲ್ ಮಾಸಿರ್) ಮತ್ತು ಫಖ್ರುದ್ದೀನ್ ಅವರ ಆಶ್ರಯದಾತ.
· ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳು:
· ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಕುವ್ವತ್-ಉಲ್-ಇಸ್ಲಾಂ ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಾಣ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಸೀದಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
· ಅಜ್ಮೀರ್ನಲ್ಲಿ ಅಢೈ ದಿನ್ ಕಾ ಝೋಪ್ರಾ ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಾಣ.
· ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಇದನ್ನು ನಂತರ ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ.
· ಮರಣ:
· 1210 ರಲ್ಲಿ ಚೌಗಾನ್ (ಪೋಲೋ) ಆಡುವಾಗ ಕುದುರೆಯಿಂದ ಬಿದ್ದು ಮರಣ ಹೊಂದಿದನು.
· ಅವನನ್ನು ಲಾಹೋರ್ ಬಳಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
2. ಆರಂಶಾ (1210 – 1211)
· ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
· ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್ ನ ಮಗ.
· ತಂದೆಯ ಮರಣಾನಂತರ 1210 ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನವೇರಿದನು.
· ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಅಸಮರ್ಥ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿದ್ದನು.
· ಸುಲ್ತಾನ್ ಪದವಿಗೆ ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲದ ಇವನನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರ ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿದನು.
3. ಶಮ್ಸುದ್ದೀನ್ ಇಲ್ತುಮಿಷ್ (1211 – 1236)
“ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ನಿಜವಾದ ಸ್ಥಾಪಕ”
· ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
· ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್ನ ಅಳಿಯ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮ. ಇವನೇ ಈ ವಂಶದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಆಡಳಿತಗಾರ.
· ಆರಂಶಾನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿ 1211 ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನವೇರಿದನು.
· ಸಿಂಧ್, ಬಂಗಾಳ, ರಣಥಂಬೋರ್, ಮಾಳವ ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಲ್ತಾನತನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದ.
· ಚೆಂಗೇಸ್ ಖಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಮಂಗೋಲರ ದಾಳಿಯಿಂದ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡನು (ಪಂಜಾಬ್ ವರೆಗೆ ಬಂದ ಮಂಗೋಲರನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದ).
· ಸುಲ್ತಾನತ್ನ ನಾಣ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದ:
· ಟಂಕಾ – ಬೆಳ್ಳಿ ನಾಣ್ಯ
· ಜಿತ್ತಲ್ – ತಾಮ್ರ ನಾಣ್ಯ
· ದೆಹಲಿಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು “ಚಾಲಿಸಾ” ಅಥವಾ ತುರ್ಕಾನ್-ಇ-ಚಿಹಲ್ಗಾನಿ (40 ಮಂದಿ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ತುರ್ಕಿ ಸರದಾರರ ಮಂಡಳಿ) ಎಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ.
· ಬಗ್ದಾದ್ನ ಖಲೀಫನಿಂದ “ನಾಯಬ್” (ಪ್ರತಿನಿಧಿ) ಎಂಬ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಸುಲ್ತಾನ್. ಇದರಿಂದ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡ.
· ಇಕ್ತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿದ. ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಸಂಬಳ ಬದಲಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಪದ್ಧತಿ.
· ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳು:
· ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ.
· ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನ್ ಗಢಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಇದು ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಗೋರಿ (ಸಮಾಧಿ) ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
· ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸಮಾಧಿಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡನು.
· ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಸಮಸ್ಯೆ:
· ತನ್ನ ಮಗಳು ರಜಿಯಾಳನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು.
· ಆದರೆ ತುರ್ಕನ್ ಸರದಾರರು (ಚಾಲಿಸಾ) ಮಹಿಳೆಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ.
4. ರುಕ್ನುದ್ದೀನ್ ಫಿರೋಜ್ ಶಾಹ್ (1236)
· ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
· ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ನ ಮಗ. ತಂದೆಯ ಮರಣಾನಂತರ ಸಿಂಹಾಸನವೇರಿದನು.
· ಅತ್ಯಂತ ಅಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ಭೋಗಜೀವಿ ಆಡಳಿತಗಾರ.
· ತಾಯಿ ಶಾಹ್ ತುರ್ಕಾನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ದುರಾಡಳಿತ ನಡೆಸಿದನು.
· ಕೇವಲ 6 ತಿಂಗಳುಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರ, ರಜಿಯಾ ಸುಲ್ತಾನ್ ಇವನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿದಳು.
5. ರಜಿಯಾ ಸುಲ್ತಾನ್ (1236 – 1240)
“ದೆಹಲಿಯ ಸಿಂಹಾಸನವೇರಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ”
· ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
· ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ನ ಮಗಳು. ಭಾರತ ಉಪಖಂಡದ ಸಿಂಹಾಸನವೇರಿದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳಾ ಆಡಳಿತಗಾರ್ತಿ.
· ರುಕ್ನುದ್ದೀನ್ ಫಿರೋಜನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ 1236 ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನವೇರಿದಳು.
· ತುರ್ಕಿ ಸರದಾರರು (‘ಚಾಲಿಸಾ’) ಮಹಿಳೆಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಅವರು ಆಕೆಯನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲು ಸಂಚು ಹೂಡಿದರು.
· ಆಕೆ ಪುರುಷರ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ, ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಸುಲ್ತಾನ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಳು.
· ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಯಾಕೂತ್ ಎಂಬ ಅಬಿಸ್ಸೀನಿಯನ್ ಗುಲಾಮನನ್ನು ಕುದುರೆ ಪಡೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ್ದು ಅವಳ ವಿರುದ್ಧದ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.
· ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ಇಬ್ನ್ ಬತೂತಾ ತನ್ನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ರಜಿಯಾ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.
· ಅಂತ್ಯ:
· ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಬಹ್ರಾಮ್ ಶಾಹ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸರದಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಸೋತಳು.
· 1240 ರಲ್ಲಿ ಕೈಥಾಲ್ (ಹರಿಯಾಣ) ಬಳಿ ಕೊಲೆಯಾದಳು.
6. ಮುಯಿಜುದ್ದೀನ್ ಬಹ್ರಾಮ್ ಶಾಹ್ (1240 – 1242)
· ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
· ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ನ ಮಗ. ರಜಿಯಾ ನಂತರ ಸಿಂಹಾಸನವೇರಿದನು.
· ತುರ್ಕಿ ಸರದಾರರ (ಚಾಲಿಸಾ) ಕೈಗೊಂಬೆಯಾಗಿದ್ದನು. ನಿಜವಾದ ಅಧಿಕಾರ ಸರದಾರರ ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು.
· ಸರದಾರರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಅವರೇ ಇವನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿ ಕೊಂದರು.
· ಕೇವಲ 2 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದನು.
7. ಅಲ್ಲಾಉದ್ದೀನ್ ಮಸೂದ್ ಶಾಹ್ (1242 – 1246)
· ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
· ರುಕ್ನುದ್ದೀನ್ ಫಿರೋಜ್ ಶಾಹ್ ನ ಮಗ.
· ಇವನನ್ನೂ ತುರ್ಕಿ ಸರದಾರರೇ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿದರು.
· ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಅಸಮರ್ಥ ಆಡಳಿತಗಾರ.
· ಸುಮಾರು 4 ವರ್ಷಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರ ಸರದಾರರಿಂದಲೇ ಪದಚ್ಯುತಗೊಂಡನು.
8. ನಾಸಿರುದ್ದೀನ್ ಮಹಮ್ಮದ್ ಶಾಹ್ (1246 – 1266)
· ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
· ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ನ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರ. ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ವಂಶದ ಕೊನೆಯ ನಿಜವಾದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ.
· ಸರದಾರರಿಂದ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
· ಅತ್ಯಂತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸರಳ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು. ತನ್ನ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಖುರಾನ್ ನಕಲು ಮಾಡಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.
· ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಅಧಿಕಾರ ಗಿಯಾಸುದ್ದೀನ್ ಬಲ್ಬನ್ (ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ) ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು.
· ಬಲ್ಬನ್ ಇವನ ಅಳಿಯ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದ.
· ಸುಮಾರು 20 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದನು (ನಾಮಮಾತ್ರದ ಸುಲ್ತಾನ್).
9. ಗಿಯಾಸುದ್ದೀನ್ ಬಲ್ಬನ್ (1266 – 1287)
“ಕಠಿಣ ನೀತಿಯ ಸುಲ್ತಾನ್”
· ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
· ನಾಸಿರುದ್ದೀನ್ ಮರಣಾನಂತರ 1266 ರಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನನಾದನು.
· ಮೂಲತಃ ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ನ ಗುಲಾಮನಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ, ನಂತರ ಸುಲ್ತಾನ್ ಆದನು.
· ಇವನ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ ರಾಜ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು (ಕಿಂಗ್ಶಿಪ್) ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತುರ್ಕಿ ಸರದಾರರ (‘ಚಾಲಿಸಾ’) ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮುರಿಯುವುದು.
· ಪ್ರಮುಖ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು:
· ಚಾಲಿಸಾವನ್ನು (40 ತುರ್ಕಿ ಸರದಾರರ ಮಂಡಳಿ) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಪಡಿಸಿದ.
· “ಸಿಜ್ದಾ” (ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ) ಮತ್ತು “ಪೈಬೋಸ್” (ಸುಲ್ತಾನನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಮುತ್ತಿಡುವುದು) ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದು ರಾಜನನ್ನು ದೇವರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿದ.
· ಮಂಗೋಲರ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದ. ಗಂಗಾ-ಯಮುನಾ ನಡುವಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (ದೋ-ಆಬ್) ಭದ್ರಪಡಿಸಿದ.
· ಅವನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಗೂಢಚಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತು.
· ಅವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಾತು: “ರಾಜ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯೇ ನನ್ನ ಸರ್ವಸ್ವ. ನಾನು ಸೂರ್ಯನಂತೆ, ನನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಯಾರೂ ದಿಟ್ಟಿಸಿ ನೋಡುವಂತಿಲ್ಲ.”
· ‘ಬ್ಲಡ್ ಅಂಡ್ ಐರನ್’ (ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣ) ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ.
· ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಸಮಸ್ಯೆ:
· ಅವನ ಮೊಮ್ಮಗ ಕೈಖುಸ್ರುವನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಅವನ ನಿಜವಾದ ಮಗ ಬುಘ್ರಾ ಖಾನ್ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡನು.
· 1287 ರಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದನು.
10. ಮುಯಿಜುದ್ದೀನ್ ಕೈಕುಬಾದ್ (1287 – 1290)
· ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
· ಬಲ್ಬನ್ ನ ಮೊಮ್ಮಗ ಮತ್ತು ಬುಘ್ರಾ ಖಾನ್ ನ ಮಗ.
· ಬಲ್ಬನ್ ಮರಣಾನಂತರ 1287 ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನವೇರಿದನು.
· ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ, ಅಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ಭೋಗಜೀವಿ ಆಡಳಿತಗಾರ. ಐಷಾರಾಮಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದನು.
· ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಕಿಲೋಕರಿಗೆ (ಇಂದಿನ ಓಖ್ಲಾ ಬಳಿ) ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದನು.
· ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದನು.
· ಅಂತ್ಯ:
· ಇವನ ಅಸಮರ್ಥತೆಯ ಲಾಭ ಪಡೆದು, ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಖಲ್ಜಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡನು.
· 1290 ರಲ್ಲಿ ಕೈಕುಬಾದ್ ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು.
11. ಕೈಯುಮರ್ಸ್ (1290)
· ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
· ಮುಯಿಜುದ್ದೀನ್ ಕೈಕುಬಾದ್ ನ ಮಗ. ತಂದೆಯ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದ ಇವನನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಲಾಯಿತು.
· ಕೇವಲ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಮಾತ್ರ ನಾಮಮಾತ್ರದ ಸುಲ್ತಾನ್ ಆಗಿದ್ದನು.
· ನಿಜವಾದ ಅಧಿಕಾರ ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಖಲ್ಜಿ ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು.
· ಗುಲಾಮಿ ಸಂತತಿಯ ಅಂತ್ಯ:
· 1290 ರಲ್ಲಿ ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಖಲ್ಜಿ ಕೈಯುಮರ್ಸ್ ನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿ ಕೊಂದನು.
· ಇದರೊಂದಿಗೆ ಗುಲಾಮಿ ಸಂತತಿ ಕೊನೆಗೊಂಡು, ಖಲ್ಜಿ ಸಂತತಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ಗುಲಾಮಿ ಸಂತತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಂಗತಿಗಳು (ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ)
ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳು
ಇಕ್ತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ:
· ಇದು ಭೂ ಆಡಳಿತ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಳ ಬದಲಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
· ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿದನು. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಬರುವ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
· ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ‘ಇಕ್ತಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ‘ಇಕ್ತಾದಾರ್’ ಅಥವಾ ‘ಮುಕ್ತಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಚಾಲಿಸಾ (ತುರ್ಕಾನ್-ಇ-ಚಿಹಲ್ಗಾನಿ):
· ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ರಚಿಸಿದ 40 ಮಂದಿ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ತುರ್ಕಿ ಸರದಾರರ ಮಂಡಳಿ.
· ಇವರು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸುಲ್ತಾನನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸುವುದು ಇವರ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿತ್ತು.
· ರಜಿಯಾ ಸುಲ್ತಾನಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವರೇ ಅವಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಚು ಹೂಡಿದರು.
· ಬಲ್ಬನ್ ಈ ಚಾಲಿಸಾವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಪಡಿಸಿ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.
ನಾಣ್ಯ ಪದ್ಧತಿ:
· ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ನಾಣ್ಯ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದನು.
· ಅವನು ಟಂಕಾ (ಬೆಳ್ಳಿ ನಾಣ್ಯ) ಮತ್ತು ಜಿತ್ತಲ್ (ತಾಮ್ರ ನಾಣ್ಯ) ಅನ್ನು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ತಂದನು.
· ಟಂಕಾ ಮುಂದಿನ ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿತ ನಾಣ್ಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.
ಸಿಜ್ದಾ ಮತ್ತು ಪೈಬೋಸ್ ಪದ್ಧತಿ:
· ಗಿಯಾಸುದ್ದೀನ್ ಬಲ್ಬನ್ ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದನು.
· ಸಿಜ್ದಾ ಎಂದರೆ ಸುಲ್ತಾನನ ಮುಂದೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವುದು.
· ಪೈಬೋಸ್ ಎಂದರೆ ಸುಲ್ತಾನನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಮುತ್ತಿಡುವುದು.
· ಇದರ ಮೂಲಕ ಬಲ್ಬನ್ ರಾಜನನ್ನು ದೇವರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು.
ಮಂಗೋಲರ ಆಕ್ರಮಣ:
· ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲರ ಆಕ್ರಮಣ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು.
· ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ಚೆಂಗೇಸ್ ಖಾನನ ನೇತೃತ್ವದ ಮಂಗೋಲರನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದನು.ಸಿಂಧೂ ನದಿ ದಾಟಿ ಬಂದ ಮಂಗೋಲರನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದನು.
· ಬಲ್ಬನ್ ಕೂಡ ಮಂಗೋಲರ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿದನು. ಗಂಗಾ-ಯಮುನಾ ನಡುವಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (ದೋ-ಆಬ್) ಭದ್ರಪಡಿಸಿದನು.
ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತಿಗಳು
ಹಸನ್ ನಿಜಾಮಿ:
· ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್ ನ ಆಶ್ರಯದಾತನಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತಿ.
· ಇವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಂಥ ‘ತಾಜುಲ್ ಮಾಸಿರ್’. ಇದು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಫಖ್ರುದ್ದೀನ್:
· ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್ ನ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸಾಹಿತಿ.
ಮಿನ್ಹಾಜ್-ಉಸ್-ಸಿರಾಜ್:
· ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸಕಾರ.
· ಇವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಂಥ ‘ತಬಕಾತ್-ಇ-ನಾಸಿರಿ’. ಇದು ನಾಸಿರುದ್ದೀನ್ ಮಹಮ್ಮದ್ ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಆ ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳು
ಕುವ್ವತ್-ಉಲ್-ಇಸ್ಲಾಂ ಮಸೀದಿ:
· ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.
· ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಸೀದಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
· ಜೈನ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಡೆದು ಅವುಗಳ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಢೈ ದಿನ್ ಕಾ ಝೋಪ್ರಾ ಮಸೀದಿ:
· ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್ ಅಜ್ಮೀರ್ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.
· ಇದನ್ನೂ ಸಹ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಡೆದು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ.
ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್:
· ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಇದು 1199 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
· ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು.
· ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮಿನಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಿಜಯದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ.
ಸುಲ್ತಾನ್ ಗಢಿ:
· ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.
· ಇದು ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಗೋರಿ (ಸಮಾಧಿ) ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
· ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ತನ್ನ ಮಗ ನಾಸಿರುದ್ದೀನ್ ಮಹಮ್ಮದ್ ನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನು.
ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ನ ಸಮಾಧಿ:
· ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡನು.
· ಇದು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಾಲಮಾನ
· 1206: ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಸ್ಥಾಪನೆ.
· 1210: ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್ ನ ಮರಣ (ಚೌಗಾನ್ ಆಡುವಾಗ ಕುದುರೆಯಿಂದ ಬಿದ್ದು).
· 1211: ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ಸಿಂಹಾಸನವೇರಿದನು.
· 1236: ಇಲ್ತುಮಿಷ್ ನ ಮರಣ. ರುಕ್ನುದ್ದೀನ್ ಫಿರೋಜ್ ಶಾಹ್ ಸುಲ್ತಾನ್ ಆದನು.
· 1236-1240: ರಜಿಯಾ ಸುಲ್ತಾನಳ ಆಳ್ವಿಕೆ.
· 1240: ರಜಿಯಾ ಸುಲ್ತಾನಳ ಮರಣ (ಕೈಥಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಕೊಲೆ).
· 1266: ಗಿಯಾಸುದ್ದೀನ್ ಬಲ್ಬನ್ ಸುಲ್ತಾನ್ ಆದನು.
· 1287: ಬಲ್ಬನ್ ನ ಮರಣ. ಕೈಕುಬಾದ್ ಸುಲ್ತಾನ್ ಆದನು.
· 1290: ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಖಲ್ಜಿ ಕೈಯುಮರ್ಸ್ ನನ್ನು ಕೊಂದು ಖಲ್ಜಿ ಸಂತತಿ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಗುಲಾಮಿ ಸಂತತಿಯ ಅಂತ್ಯ.
ಪ್ರಮುಖ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು
ಇಬ್ನ್ ಬತೂತಾ:
· ಮೊರಾಕೊ ದೇಶದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ. 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದನು.
· ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನದಲ್ಲಿ ರಜಿಯಾ ಸುಲ್ತಾನಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಆಕೆಯ ಸಾಹಸಗಳು ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.
· ಅವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಂಥ ‘ರಿಹ್ಲಾ’ (ಕಿತಾಬ್-ಉಲ್-ರಿಹ್ಲಾ).
ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶಗಳು
· ಗುಲಾಮಿ ಸಂತತಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ: ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್
· ಗುಲಾಮಿ ಸಂತತಿಯ ನಿಜವಾದ ಸ್ಥಾಪಕ: ಇಲ್ತುಮಿಷ್
· ದೆಹಲಿಯ ಸಿಂಹಾಸನವೇರಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ: ರಜಿಯಾ ಸುಲ್ತಾನ್
· ಕಠಿಣ ನೀತಿಯ ಸುಲ್ತಾನ್: ಗಿಯಾಸುದ್ದೀನ್ ಬಲ್ಬನ್
· ಟಂಕಾ ಮತ್ತು ಜಿತ್ತಲ್ ನಾಣ್ಯ ಚಾಲನೆ: ಇಲ್ತುಮಿಷ್
· ಚಾಲಿಸಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರಚನೆ: ಇಲ್ತುಮಿಷ್
· ಸಿಜ್ದಾ ಮತ್ತು ಪೈಬೋಸ್ ಪದ್ಧತಿ ಜಾರಿ: ಬಲ್ಬನ್
· ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಸೀದಿ: ಕುವ್ವತ್-ಉಲ್-ಇಸ್ಲಾಂ ಮಸೀದಿ (ಐಬಕ್)
· ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಗೋರಿ: ಸುಲ್ತಾನ್ ಗಢಿ (ಇಲ್ತುಮಿಷ್)
· ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವನು: ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್
· ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವನು: ಇಲ್ತುಮಿಷ್
· ಗುಲಾಮಿ ಸಂತತಿಯ ಕೊನೆಯ ರಾಜ: ಕೈಯುಮರ್ಸ್
· ಗುಲಾಮಿ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದವನು: ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಖಲ್ಜಿ