Himalayas of India
📚 ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯ: ಭಾರತದ ಉತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು – ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
🌄 ಅಧ್ಯಾಯದ ಮುನ್ನುಡಿ
ಹಿಮಾಲಯ ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತದ ‘ಹಿಮ’ (ಮಂಜು) ಮತ್ತು ‘ಆಲಯ’ (ನೆಲೆ) ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಅರ್ಥಾತ್ “ಮಂಜಿನ ನೆಲೆ” ಎಂದು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ, ಅತ್ಯಂತ ಯುವ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸಕ್ರಿಯ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. IMPORTANT: ಹಿಮಾಲಯವು ಮಡಿಕೆ ಪರ್ವತ (Fold Mountain) ಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಟೆಥಿಸ್ ಸಮುದ್ರದ ಸಂಚಯನ ಶಿಲೆಗಳು, ಭಾರತೀಯ ಪ್ಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಯುರೇಷಿಯನ್ ಪ್ಲೇಟ್ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ (ಸುಮಾರು 5-6 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ) ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ.
1. ಹಿಮಾಲಯದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 2,400 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಇದರ ಸರಾಸರಿ ಅಗಲ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 400 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 150 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳಷ್ಟು ಕಿರಿದಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸುಮಾರು 5,95,000 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್.
ಈ ಪರ್ವತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಭಾರತ, ನೇಪಾಳ, ಭೂತಾನ್, ಟಿಬೆಟ್ (ಚೀನಾ), ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಸಣ್ಣ ಭಾಗದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ (ಲಡಾಖ್ ಸೇರಿ), ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇದೆ.
IMPORTANT: ಹಿಮಾಲಯವು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಸುಮಾರು 17% ರಷ್ಟನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ‘ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಧ್ರುವ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಿಮ ಮತ್ತು ಹಿಮನದಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿವೆ.
2. ಹಿಮಾಲಯದ ವಿಂಗಡಣೆ (ವಿಭಾಗಗಳು)
ಹಿಮಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಅಕ್ಷಾಂಶೀಯ ವಿಂಗಡಣೆ (ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ) ಮತ್ತು ರೇಖಾಂಶೀಯ ವಿಂಗಡಣೆ (ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ).
(ಎ) ಅಕ್ಷಾಂಶೀಯ ವಿಂಗಡಣೆ – ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮೂರು ಸಮಾನಾಂತರ ಶ್ರೇಣಿಗಳು
IMPORTANT: ಈ ಮೂರು ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಿಮಾದ್ರಿ (ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ), ಹಿಮಾಚಲ (ಮಧ್ಯ ಹಿಮಾಲಯ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಹಿಮಾಲಯ), ಮತ್ತು ಶಿವಾಲಿಕ್ (ಬಾಹ್ಯ ಹಿಮಾಲಯ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
ಮೊದಲನೇಯದು: ಹಿಮಾದ್ರಿ – ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಅಥವಾ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ
ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರದ ಮತ್ತು ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶ್ರೇಣಿಯಾಗಿದೆ. ಹಿಮಾದ್ರಿಯ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ 6,000 ಮೀಟರ್ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಶ್ರೇಣಿಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳಾದ ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್, K2, ಕಾಂಚನಜಂಗಾ, ನಂಗಾ ಪರ್ಬತ್, ಧೌಲಾಗಿರಿ, ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಮೊದಲಾದವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಹಿಮಾದ್ರಿ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಸ್ಗಳೆಂದರೆ ಬಾರಾ ಲಾಚಾ ಪಾಸ್, ಜೋಜಿಲಾ ಪಾಸ್, ನಾಥು ಲಾ ಪಾಸ್, ಮತ್ತು ಜೆಲೆಪ್ ಲಾ ಪಾಸ್.
IMPORTANT: ಹಿಮಾದ್ರಿ ಶ್ರೇಣಿಯು ಜಲವಿಭಾಜಕ (Water Divide) ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಉತ್ತರದ ನದಿಗಳು ಸಿಂಧು ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರಿದರೆ, ದಕ್ಷಿಣದ ನದಿಗಳು ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ.
ಎರಡನೇಯದು: ಹಿಮಾಚಲ – ಮಧ್ಯ ಹಿಮಾಲಯ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಹಿಮಾಲಯ
ಹಿಮಾದ್ರಿ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹಿಮಾಚಲ ಶ್ರೇಣಿಯಿದೆ. ಇದರ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ 3,700 ಮೀಟರ್ನಿಂದ 4,500 ಮೀಟರ್ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಚಲವು ಅಗಲವಾದ ಶ್ರೇಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಕಣಿವೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆ, ಕುಲು ಕಣಿವೆ, ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರಾ ಕಣಿವೆ ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಣಿವೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳೆಂದರೆ ಪೀರ್ ಪಂಜಾಲ್, ಧೌಲಾಧರ್, ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತ ಶ್ರೇಣಿ. ಈ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಮದ ಕರಗುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವ ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ರೋಹ್ತಾಂಗ್ ಪಾಸ್, ಪೀರ್ ಪಂಜಾಲ್ ಪಾಸ್ ಮುಂತಾದವು ಇಲ್ಲಿವೆ.
IMPORTANT: ಹಿಮಾಚಲ ಶ್ರೇಣಿಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್ಗಳಿಗೆ (ಗಿರಿಧಾಮಗಳು) ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಶಿಮ್ಲಾ, ಮನಾಲಿ, ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್, ನೈನಿತಾಲ್, ಮಸೂರಿ ಮೊದಲಾದವು ಈ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇವೆ.
ಮೂರನೇಯದು: ಶಿವಾಲಿಕ್ – ಬಾಹ್ಯ ಹಿಮಾಲಯ ಅಥವಾ ಪಾದಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ
ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣದ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಶ್ರೇಣಿಯಾಗಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ 900 ಮೀಟರ್ನಿಂದ 1,200 ಮೀಟರ್ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಶಿವಾಲಿಕ್ ಶ್ರೇಣಿಯು ಹಿಮಾಲಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹೊಸದಾದ, ಸಡಿಲವಾದ ಸಂಚಯನ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ (ಮರಳುಗಲ್ಲು, ಜೇಡುಶಿಲೆ, ಕಾಂಗ್ಲೊಮೆರೇಟ್) ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿರುವ ‘ಡೂನ್ಗಳು’ (Duns) . ಡೂನ್ಗಳು ಎಂದರೆ ಶಿವಾಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಚಲ ಶ್ರೇಣಿಯ ನಡುವೆ ಇರುವ, ನದಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗಿರುವ ಅಂತರ ಪರ್ವತ ಕಣಿವೆಗಳು. ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಡೂನ್ ಆಗಿದೆ. ಪಟ್ಲೀಡೂನ್, ಕೋಟ್ಲೀಡೂನ್ ಇತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.
IMPORTANT: ಶಿವಾಲಿಕ್ ಶ್ರೇಣಿಯು ಭೂಕುಸಿತಕ್ಕೆ (Landslide) ಹೆಚ್ಚು ಒಳಗಾಗುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಸಡಿಲವಾದ ಶಿಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಭೂಕುಸಿತ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.
(ಬಿ) ರೇಖಾಂಶೀಯ ವಿಂಗಡಣೆ – ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ
ಹಿಮಾಲಯವನ್ನು ನದಿ ಕಣಿವೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
IMPORTANT: ಈ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಡಲು ‘ಪಂಕುನಾ ಅಸ್ಸಾಂ’ ಎಂಬ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು – ಪಂಜಾಬ್, ಕುಮಾವೋನ್, ನೇಪಾಳ, ಅಸ್ಸಾಂ.
ಮೊದಲನೇಯದು: ಪಂಜಾಬ್ ಹಿಮಾಲಯ ಅಥವಾ ಹಿಮಾಚಲ ಹಿಮಾಲಯ – ಇದು ಸಿಂಧು ನದಿ ಮತ್ತು ಸಟ್ಲೆಜ್ ನದಿಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ, ಲಡಾಖ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಭಾಗ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಎರಡನೇಯದು: ಕುಮಾವೋನ್ ಹಿಮಾಲಯ – ಇದು ಸಟ್ಲೆಜ್ ನದಿ ಮತ್ತು ಕಾಳಿ ನದಿಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಬಹುಭಾಗ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಮೂರನೇಯದು: ನೇಪಾಳ ಹಿಮಾಲಯ – ಇದು ಕಾಳಿ ನದಿ ಮತ್ತು ತೀಸ್ತಾ ನದಿಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ನೇಪಾಳ ದೇಶ ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿಂ ರಾಜ್ಯದ ಬಹುಭಾಗ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ.
ನಾಲ್ಕನೇಯದು: ಅಸ್ಸಾಂ ಹಿಮಾಲಯ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯ – ಇದು ತೀಸ್ತಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಭೂತಾನ್ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ.
(ಸಿ) ಪೂರ್ವಾಚಲ್ – ಪೂರ್ವದ ಬೆಟ್ಟಗಳು
ಹಿಮಾಲಯವು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ತಿರುಗಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹರಡಿ, ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಬೆಟ್ಟಗಳಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಪೂರ್ವಾಚಲ್ ಎಂದು ಹೆಸರು.
IMPORTANT: ಪೂರ್ವಾಚಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ – ಪಟ್ಕೈ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಬರಾಯಿಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ನಾಗಾ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಮಣಿಪುರ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಮಿಜೋ ಬೆಟ್ಟಗಳು (ಲುಶಾಯ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು) ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗಡಿಯಾಗಿವೆ.
IMPORTANT: ಪೂರ್ವಾಚಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಮಡಿಕೆ ಪರ್ವತಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯುವ ಶಿಲೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಖಾಸಿ, ಜೈಂತಿಯಾ, ಮತ್ತು ಗಾರೋ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿವೆ.
3. ಪ್ರಮುಖ ಶಿಖರಗಳು – ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸಾಲು
ಹಿಮಾಲಯವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ 14 ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ 8,000 ಮೀಟರ್ಗಳಿಗಿಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ.
ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ (ಸಾಗರಮಥಾ / ಚೋಮೊಲುಂಗ್ಮಾ): ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಎತ್ತರ 8,848.86 ಮೀಟರ್. ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟ್ (ಚೀನಾ) ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. IMPORTANT: ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ‘ಸಾಗರಮಥಾ’ (ಸಾಗರದ ಮಥ) ಎಂದೂ, ಟಿಬೆಟ್ನಲ್ಲಿ ‘ಚೋಮೊಲುಂಗ್ಮಾ’ (ದೇವತೆಯ ತಾಯಿ) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶಿಖರವನ್ನು ಮೊದಲು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವರು ಸರ್ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಹಿಲರಿ (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ತೆಂಜಿಂಗ್ ನೊರ್ಗೆ (ಭಾರತ) 1953ರ ಮೇ 29ರಂದು.
K2 (ಗಾಡ್ವಿನ್ ಆಸ್ಟಿನ್): ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ. ಇದರ ಎತ್ತರ 8,611 ಮೀಟರ್. IMPORTANT: ಇದು ಕಾರಕೋರಂ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ‘ಸ್ಯಾವೇಜ್ ಮೌಂಟೇನ್’ (ಕ್ರೂರ ಪರ್ವತ) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ಚೋಗೋರಿ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರದ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು:
ಕಾಂಚನಜುಂಗಾ (Kangchenjunga): ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಿಕ್ಕಿಂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೇಪಾಳದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಎತ್ತರ 8,586 ಮೀಟರ್.
K2 (ಗಾಡ್ವಿನ್ ಆಸ್ಟನ್ – Godwin-Austen): ಇದು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ (ಎತ್ತರ: 8,611 ಮೀಟರ್). ಆದರೆ, ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆಕ್ರಮಿತ ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿದೆ (PoK). ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದರಿಂದ, ಅನೇಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪರೀಕ್ಷೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೆನಪಿಡಿ:
ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾರತದ ಗಡಿಯೊಳಗೆ (ವಿವಾದವಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ) ಇರುವ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವೆಂದರೆ ನಂದಾದೇವಿ (Nanda Devi) (7,816 ಮೀಟರ್).
ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಉತ್ತರ ನೀಡುವುದು ಸೂಕ್ತ. ‘K2’ ನೀಡದಿದ್ದಲ್ಲಿ ‘ಕಾಂಚನಜುಂಗಾ’ ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಕಾಂಚನಜಂಗಾ: ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ. ಎತ್ತರ 8,586 ಮೀಟರ್. IMPORTANT: ಸಿಕ್ಕಿಂ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಹೆಸರು ‘ಐದು ನಿಧಿಗಳ ಐದು ಶಿಖರಗಳು’ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಿಕ್ಕಿಂನ ಜನರ ಆರಾಧ್ಯ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ. ಈ ಶಿಖರವನ್ನು ಮೊದಲು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರ್ವತಾರೋಹಿ ಜೋ ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ 1955ರಲ್ಲಿ.
ನಂಗಾ ಪರ್ಬತ್: ವಿಶ್ವದ ಒಂಬತ್ತನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ. ಎತ್ತರ 8,126 ಮೀಟರ್. IMPORTANT: ಇದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿದೆ. ‘ಕಿಲ್ಲರ್ ಮೌಂಟೇನ್’ (ಕೊಲೆಗಾರ ಪರ್ವತ) ಎಂದು ಕುಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧು ನದಿಯು ಈ ಶಿಖರದ ಸುತ್ತಲೂ ಬಾಗಿಕೊಂಡು ಹರಿಯುತ್ತದೆ.
ಧೌಲಾಗಿರಿ: ವಿಶ್ವದ ಏಳನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ. ಎತ್ತರ 8,167 ಮೀಟರ್. ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ‘ಧವಲಗಿರಿ’ ಎಂದರೆ ‘ಬಿಳಿ ಪರ್ವತ’ ಎಂದರ್ಥ. ಕಾಳಿ ಗಂಡಕಿ ನದಿಯು ಧೌಲಾಗಿರಿ ಮತ್ತು ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಶಿಖರಗಳ ನಡುವೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಆಳದ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದೆ.
ಅನ್ನಪೂರ್ಣ: ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ. ಎತ್ತರ 8,091 ಮೀಟರ್. ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಮೊದಲು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ 8,000 ಮೀಟರ್ಗಳಿಗಿಂತ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಇದಕ್ಕಿದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಪರ್ವತಾರೋಹಿ ಮಾರಿಸ್ ಹರ್ಜೋಗ್ 1950ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.
ನಂದಾ ದೇವಿ: ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ. ಎತ್ತರ 7,816 ಮೀಟರ್. IMPORTANT: ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾರತದ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ (ಉತ್ತರಾಖಂಡ) ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಿದು. ‘ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ’ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಇದು 23ನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ.
ಕಮೆಟ್: ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಖರ. ಎತ್ತರ 7,756 ಮೀಟರ್. ಭಾರತದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ.
ತ್ರಿಶೂಲ್: ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಖರ. ಎತ್ತರ 7,120 ಮೀಟರ್. ಇದರ ಹೆಸರು ಶಿವನ ತ್ರಿಶೂಲದ ಆಕಾರದಿಂದ ಬಂದಿದೆ.
IMPORTANT: ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಖರಗಳ ಎತ್ತರದ ಕ್ರಮ: 1. ಕಾಂಚನಜಂಗಾ (8,586 ಮೀ – ಸಿಕ್ಕಿಂ), 2. ನಂದಾ ದೇವಿ (7,816 ಮೀ – ಉತ್ತರಾಖಂಡ), 3. ಕಮೆಟ್ (7,756 ಮೀ – ಉತ್ತರಾಖಂಡ).
4. ಪ್ರಮುಖ ಹಿಮನದಿಗಳು – ನದಿಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಾನ
ಹಿಮಾಲಯದ ಹಿಮನದಿಗಳು ಭಾರತದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳು ಸಿಹಿನೀರಿನ ಬೃಹತ್ ಭಂಡಾರಗಳಾಗಿವೆ.
ಸಿಯಾಚಿನ್ ಹಿಮನದಿ: ಕಾರಕೋರಂ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವಿನ ಗಡಿ ಸಂಘರ್ಷದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಹಿಮನದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಧ್ರುವೇತರ ಪ್ರದೇಶದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಹಿಮನದಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಇದಕ್ಕಿದೆ. ಇದರ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 75 ಕಿಮೀ.
ಬಿಯಾಫೊ ಹಿಮನದಿ: ಕಾರಕೋರಂ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಹಿಮನದಿಯಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು 67 ಕಿಮೀ). ಸಿಯಾಚಿನ್ಗಿಂತ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. ಲಡಾಖ್ನಲ್ಲಿದೆ.
ಗಂಗೋತ್ರಿ ಹಿಮನದಿ: ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಉತ್ತರಕಾಶಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಭಾಗೀರಥಿ ನದಿ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದರ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 30 ಕಿಮೀ.
ಯಮುನೋತ್ರಿ ಹಿಮನದಿ: ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ಯಮುನಾ ನದಿಯ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ. ಗಂಗೋತ್ರಿ ಮತ್ತು ಯಮುನೋತ್ರಿ ಎರಡೂ ಚಾರ್ ಧಾಮ್ ಯಾತ್ರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.
ಝೆಮು ಹಿಮನದಿ: ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ತೀಸ್ತಾ ನದಿಯ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ. ಸಿಕ್ಕಿಂನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಿಮನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಗರು ಹಿಮನದಿ: ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿದೆ. ಸಿಕ್ಕಿಂನ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಹಿಮನದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪಿಂಡಾರಿ ಹಿಮನದಿ: ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿದೆ. ಪಿಂಡಾರಿ ನದಿ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಅಲಕನಂದಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.
ಸೋನಾಪಾನಿ ಹಿಮನದಿ: ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಹಿಮನದಿ.
ಕಾಳಿ ಗಂಡಕಿ ಹಿಮನದಿ: ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿದೆ. ಗಂಡಕಿ ನದಿಯ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ.
IMPORTANT: ಹಿಮಾಲಯದ ಹಿಮನದಿಗಳನ್ನು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:
1. ಗಂಗಾ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹಿಮನದಿಗಳು: ಗಂಗೋತ್ರಿ, ಯಮುನೋತ್ರಿ, ಪಿಂಡಾರಿ, ಭಾಗೀರಥಿ, ಮಂದಾಕಿನಿ.
2. ಸಿಂಧು ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹಿಮನದಿಗಳು: ಸಿಯಾಚಿನ್, ಬಿಯಾಫೊ, ಬಾಲ್ಟೊರೊ (ಪಾಕಿಸ್ತಾನ), ಸಿಯಾಚೆನ್.
5. ಪ್ರಮುಖ ಕಣಿವೆಗಳು – ನದಿಗಳ ನಡುವಿನ ನೆಲೆಗಳು
ಹಿಮಾಲಯದ ಕಣಿವೆಗಳು ತಮ್ಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ, ಫಲವತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ.
ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆ: ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ಹಿಮಾಚಲ (ಮಧ್ಯ ಹಿಮಾಲಯ) ಮತ್ತು ಹಿಮಾದ್ರಿ (ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ) ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಝೀಲಂ ನದಿ ಇಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ‘ಭೂಮಿಯ ಸ್ವರ್ಗ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀನಗರ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ.
ಕುಲು ಕಣಿವೆ: ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಬಿಯಾಸ್ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ‘ದೇವತೆಗಳ ಕಣಿವೆ’ (Valley of Gods) ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಮನಾಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣ.
ಕಾಂಗ್ರಾ ಕಣಿವೆ: ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಭಾರತದ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಜನವಸತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಧೌಲಾಧರ ಶ್ರೇಣಿಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿದೆ. ಧರ್ಮಶಾಲಾ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ.
ಸ್ಪಿತಿ ಕಣಿವೆ: ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ‘ಮರುಭೂಮಿಯ ಕಣಿವೆ’ (Cold Desert) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಧ್ಯ ಹಿಮಾಲಯದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕಿಬ್ಬರ್ ಗ್ರಾಮ (ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು) ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಡೂನ್ಗಳು (Duns): IMPORTANT: ಶಿವಾಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಚಲ ಶ್ರೇಣಿಯ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅಂತರ ಪರ್ವತ ಕಣಿವೆಗಳು. ಇವು ನದಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗಿರುವ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ದೂನ್ ಆಗಿದೆ. ಪಟ್ಲೀಡೂನ್, ಕೋಟ್ಲೀಡೂನ್ ಇತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.
ಕಾಳಿ ಗಂಡಕಿ ಕಣಿವೆ: ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಆಳದ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದೆ. ಧೌಲಾಗಿರಿ ಮತ್ತು ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಶಿಖರಗಳ ನಡುವೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.
ಅರುಣ್ ಕಣಿವೆ: ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿದೆ. ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ಗೆ ತೆರಳುವ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗ.
6. ಪ್ರಮುಖ ಪಾಸ್ಗಳು (ಘಾಟಿಗಳು / ಕಣಿವೆ ಮಾರ್ಗಗಳು)
ಪಾಸ್ಗಳು ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ವ್ಯಾಪಾರ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ.
ಜೋಜಿಲಾ ಪಾಸ್: ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ಶ್ರೀನಗರ ಮತ್ತು ಲೇ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 3,528 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಲಡಾಖ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ.
ಬುರ್ಜಿಲಾ ಪಾಸ್: ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಶ್ರೀನಗರ ಮತ್ತು ಲೇ ನಡುವಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗ. 1962ರ ಭಾರತ-ಚೀನಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.
ಫೋಟು ಲಾ ಪಾಸ್: ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ಲಡಾಖ್ ಅನ್ನು ಹಿಮಾಚಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 4,108 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.
ರೋಹ್ತಾಂಗ್ ಪಾಸ್: ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ಕುಲು ಕಣಿವೆ, ಲಾಹೌಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪಿತಿ ಕಣಿವೆಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 3,978 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ನಾಥು ಲಾ ಪಾಸ್: ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ (ಟಿಬೆಟ್) ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ಗಡಿ ಮಾರ್ಗ. 1962ರ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, 2006ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 4,310 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.
ಜೆಲೆಪ್ ಲಾ ಪಾಸ್: ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ಭಾರತ-ಚೀನಾ-ಭೂತಾನ್ ಸಂಧಿಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಭೂತಾನ್ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.
ಬಾರಾ ಲಾಚಾ ಪಾಸ್: ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ಮನಾಲಿಯನ್ನು ಲಾಹೌಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 4,892 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಹಿಮಾದ್ರಿ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಚಲ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ.
ಲಿಪುಲೇಖ್ ಪಾಸ್: ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ಭಾರತ-ಚೀನಾ-ನೇಪಾಳದ ಸಂಧಿಸ್ಥಳ. ಕೈಲಾಸ ಮಾನಸರೋವರ ಯಾತ್ರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 5,330 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.
ಮಾಣಾ ಪಾಸ್: ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟ್ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಗಡಿ ಪಾಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬದ್ರೀನಾಥ್ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.
ದಿಫು ಪಾಸ್: ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ಭಾರತ-ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪಟ್ಕೈ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿದೆ.
ಕಾರ್ಡುಂಗ್ ಲಾ ಪಾಸ್: ಲಡಾಖ್ನಲ್ಲಿದೆ. IMPORTANT: ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ವಾಹನ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾದ ಪಾಸ್ ಆಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 5,359 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಲೇ ಮತ್ತು ನುಬ್ರಾ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.
ಚಂಗ್ ಲಾ ಪಾಸ್: ಲಡಾಖ್ನಲ್ಲಿದೆ. ಲೇ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಂಗೊಂಗ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 5,360 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.
7. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಗಳು
ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಡಿಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ:
IMPORTANT – ಹಿಮಾಲಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶಗಳು:
· ಹಿಮಾಲಯದ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ: 2,400 ಕಿಮೀ
· ಭಾರತದ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಶೇಕಡಾವಾರು: 17%
· ಹಿಮಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ: ಮಡಿಕೆ ಪರ್ವತ (Tertiary Period)
· ಹಿಮಾಲಯದ ಶಿಲೆಗಳು: ಸಂಚಯನ ಶಿಲೆಗಳು (ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು, ಮರಳುಗಲ್ಲು, ಜೇಡುಶಿಲೆ)
· ಹಿಮಾಲಯದ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣ: ಭಾರತೀಯ ಪ್ಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಯುರೇಷಿಯನ್ ಪ್ಲೇಟ್ ಘರ್ಷಣೆ
· ಹಿಮಾಲಯದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ: ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ (8,848.86 ಮೀ)
· ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ: ಕಾಂಚನಜಂಗಾ (8,586 ಮೀ)
· ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ: ನಂದಾ ದೇವಿ (7,816 ಮೀ)
· ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಹಿಮನದಿ: ಬಿಯಾಫೊ ಹಿಮನದಿ (67 ಕಿಮೀ)
· ಧ್ರುವೇತರ ಪ್ರದೇಶದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಹಿಮನದಿ: ಸಿಯಾಚಿನ್ ಹಿಮನದಿ (75 ಕಿಮೀ)
· ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಉಗಮ: ಗಂಗೋತ್ರಿ ಹಿಮನದಿ
· ಯಮುನಾ ನದಿಯ ಉಗಮ: ಯಮುನೋತ್ರಿ ಹಿಮನದಿ
· ತೀಸ್ತಾ ನದಿಯ ಉಗಮ: ಝೆಮು ಹಿಮನದಿ
· ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಆಳದ ಕಣಿವೆ: ಕಾಳಿ ಗಂಡಕಿ ಕಣಿವೆ (ನೇಪಾಳ)
· ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ವಾಹನ ಸಂಚಾರ ಪಾಸ್: ಕಾರ್ಡುಂಗ್ ಲಾ ಪಾಸ್ (ಲಡಾಖ್)
· ಕೈಲಾಸ ಮಾನಸರೋವರ ಯಾತ್ರೆಯ ಮಾರ್ಗ: ಲಿಪುಲೇಖ್ ಪಾಸ್ (ಉತ್ತರಾಖಂಡ)
· ಭಾರತ-ಚೀನಾ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ತೆರೆಯಲಾದ ಪಾಸ್: ನಾಥು ಲಾ ಪಾಸ್ (ಸಿಕ್ಕಿಂ)
· ಪೂರ್ವಾಚಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಕ್ರಮ: ಪಟ್ಕೈ → ಬರಾಯಿಲ್ → ನಾಗಾ → ಮಣಿಪುರ → ಮಿಜೋ (ಲುಶಾಯ್)
· ಶಿವಾಲಿಕ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿಶೇಷತೆ: ಡೂನ್ಗಳು (ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್)