ಸಂವಿಧಾನದ 32ನೇ ವಿಧಿ
ನಮಸ್ಕಾರ ಸ್ಪರ್ಧಾರ್ಥಿಗಳೇ!
ನಿಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಚಾರಿ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಗೆ ಸ್ವಾಗತ.
ಇಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶೇಷ ಸರಣಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾವು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಕೇಳುವಂತಹ ಮುಖ್ಯವಾದ 32ನೇ ವಿಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆಯಾಗಿ ತಿಳಿಯೋಣ ಬನ್ನಿ.
ನೀವು KSP, KPSC, KEA ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ತಯಾರಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವ “ಖಚಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ” ಪೈಕಿ ಸಂವಿಧಾನದ 32ನೇ ವಿಧಿ (Article 32) ಕೂಡ ಒಂದು.
ಈ ವಿಷಯದಿಂದ ಪಕ್ಕಾ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಪ್ರಶ್ನೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನೀವು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಓದದೆ, ಆಳವಾಗಿ ಇಳಿದು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕೇವಲ ಐದು ರಿಟ್ (Writs) ಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಾಯಿಪಾಠ ಮಾಡಿದರೆ ಈಗಿನ ಕಠಿಣ ಕಾಂಪಿಟೇಷನ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪರೀಕ್ಷಕರು ಎಲ್ಲಿ ಟ್ವಿಸ್ಟ್ ಮಾಡ್ತಾರೆ, ಯಾವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರಗಳ (Micro details) ಮೇಲೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಿನಾಯಿತಿಗಳು (Exceptions) ಯಾವುವು ಎಂಬುದು ನಿಮಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರಬೇಕು. ಬನ್ನಿ, ಇಡೀ ಟಾಪಿಕ್ ಅನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕನ್ಫ್ಯೂಷನ್ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಆಳವಾಗಿ ಓದೋಣ.
ಭಾಗ-1: ಸಂವಿಧಾನದ 32ನೇ ವಿಧಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (In-depth Analysis)
ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನವು ತನ್ನ 3ನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (Part III) ನಮಗೆ ಅನೇಕ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು (Fundamental Rights) ನೀಡಿದೆ. ಆದರೆ, ಆ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾದಾಗ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲು ಸರಿಯಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಕವಡೆ ಕಾಸಿನ ಬೆಲೆಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು 32ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದರು. 32ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ನಮ್ಮ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಚ್ಯುತಿ ಬಂದಾಗ ನೇರವಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ (Supreme Court) ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳ ಹಕ್ಕು (Right to Constitutional Remedies) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೆನಪಿಡಿ: ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳೇ, ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ನೆನಪಿಡಿ! ಇದು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಸಲ ಕೇಳಿರುವಂತಹ ವಿಷಯ. ಸಂವಿಧಾನ ಶಿಲ್ಪಿ ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಈ 32ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು “ಸಂವಿಧಾನದ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ” (Heart and Soul of the Constitution) ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. “ಯಾವ ವಿಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಸಂವಿಧಾನವು ಶೂನ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ 32ನೇ ವಿಧಿ. ಇದು ಸಂವಿಧಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಿ” ಎಂದು ಅವರು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ
• ಮೂಲ (Source): ರಿಟ್ (Writ) ಅಥವಾ ಆಜ್ಞಾಪತ್ರ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನಾವು ಬ್ರಿಟನ್ (UK) ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಬ್ರಿಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರಾಜನ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರ ಅಂದರೆ “Prerogative Writs” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
• ನ್ಯಾಯದ ಖಾತರಿ: 32ನೇ ವಿಧಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ 32ನೇ ವಿಧಿಯೇ ಸ್ವತಃ ಒಂದು “ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು” ಆಗಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಿನ ರಕ್ಷಣೆ ಕೋರಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ, ತನಗೆ ಬಂದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು “ನಾನು ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ನಿರಾಕರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ (Supreme Court cannot refuse to exercise its writ jurisdiction).
• ಮೂಲ ರಚನೆ (Basic Structure Doctrine): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪುಗಳಾದ ಮಿನರ್ವಾ ಮಿಲ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣ (1980) ಮತ್ತು ಎಲ್. ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಪ್ರಕರಣ (1997) ದಲ್ಲಿ, 32ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ ‘ಮೂಲ ರಚನೆ’ (Basic Structure) ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಇದರರ್ಥ, ಸಂಸತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರುವ ಮೂಲಕವೂ ಈ ರಿಟ್ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತಿಲ್ಲ.
32ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಸ್ತ್ರಗಳು: 5 ಬಗೆಯ ರಿಟ್ (Writs) ಅರ್ಜಿಗಳ ಆಳವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ 32ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ಹಾಗೂ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಳು 226ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಐದು ಬಗೆಯ ರಿಟ್ ಅಥವಾ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ:
1. ಹೇಬಿಯಸ್ ಕಾರ್ಪಸ್ (Habeas Corpus – ಬಂದಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೀಕರಣ).
• ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥ: ಇದು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯ ಪದ. ಇದರ ಅರ್ಥ “ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು (ದೇಹವನ್ನು) ಹಾಜರುಪಡಿಸುವುದು” (To have the body of).
• ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮ: ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಥವಾ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು 24 ಗಂಟೆಗಳ ಒಳಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸುವ ರಿಟ್ ಇದಾಗಿದೆ. ಬಂಧನವು ಅಕ್ರಮ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮನವರಿಕೆಯಾದರೆ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು (Personal Liberty) ರಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಬಲ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.
• ಯಾರ ವಿರುದ್ಧ ಹೊರಡಿಸಬಹುದು?: ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ (Public authorities) ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ (Private individuals) ವಿರುದ್ಧವೂ ಇದನ್ನು ಹೊರಡಿಸಬಹುದು.
• ವಿನಾಯಿತಿಗಳು (Exceptions): ಬಂಧನವು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದಾಗ (Lawful detention), ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಥವಾ ಶಾಸಕಾಂಗದ ನಿಂದನೆಗಾಗಿ (Contempt of Court/Legislature) ಬಂಧಿಸಿದಾಗ, ಮತ್ತು ಬಂಧನವು ಆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿದ್ದಾಗ ಈ ರಿಟ್ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
• ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೆನಪಿಡಿ : ಸ್ಪರ್ಧಾರ್ಥಿಗಳೇ, ಐದು ರಿಟ್ಗಳಲ್ಲಿ “ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧವೂ” (Against private individuals) ಹೊರಡಿಸಬಹುದಾದ ಏಕೈಕ ರಿಟ್ ಎಂದರೆ ಅದು ‘ಹೇಬಿಯಸ್ ಕಾರ್ಪಸ್’. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಬ್ಬ ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಿಡ್ನ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಿ ಕೂಡಿಹಾಕಿದ್ದರೆ, ಆತನ ವಿರುದ್ಧವೂ ಈ ರಿಟ್ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು.
2. ಮ್ಯಾಂಡಮಸ್ (Mandamus – ಪರಮಾದೇಶ)
• ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥ: ಇದರ ಅರ್ಥ “ನಾವು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತೇವೆ” (We Command).
ಕಾರ್ಯ: ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ (Public Body), ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಅಥವಾ ಅಧೀನ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ವಿಫಲವಾದಾಗ ಅಥವಾ ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ, “ನಿನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಮಾಡು” ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡುವ ಆದೇಶವಿದು.
• ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರಗಳು: ಇದು ಕೇವಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಗೆ (Public Duties) ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಖಾಸಗಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಜಾರಿಗೆ (Private contracts) ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕರ್ತವ್ಯವು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಅಧಿಕಾರಿಯ ವಿವೇಚನೆಗೆ (Discretionary) ಬಿಟ್ಟದ್ದಾಗಿರಬಾರದು.
• ವಿನಾಯಿತಿಗಳು (Exceptions): ಇದನ್ನು ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೊರಡಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.
• ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ವಿನಾಯಿತಿ: ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು (President of India) ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಪಾಲರ (Governors) ವಿರುದ್ಧ (ಅವರ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ) ಮ್ಯಾಂಡಮಸ್ ರಿಟ್ ಅನ್ನು ಹೊರಡಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅವರ ವಿರುದ್ಧವೂ ಹೊರಡಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.
3. ಪ್ರೊಹಿಬಿಷನ್ (Prohibition – ಪ್ರತಿಬಂಧಕಾಜ್ಞೆ)
• ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥ: ಇದರ ಅರ್ಥ “ನಿಷೇಧಿಸುವುದು” ಅಥವಾ “ತಡೆಯುವುದು” (To forbid).
• ಕಾರ್ಯ: ಮೇಲಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು (ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್), ತನ್ನ ಅಧೀನ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣವು (Tribunal) ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ (Exceeding jurisdiction) ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಆ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೇ “ತಡೆಹಿಡಿಯಲು” (Preventive measure) ನೀಡುವ ಆದೇಶವಿದು.
• ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರಗಳು: ಇದು ಕೇವಲ ನ್ಯಾಯಾಂಗ (Judicial) ಮತ್ತು ಅರೆ-ನ್ಯಾಯಾಂಗ (Quasi-judicial) ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು (Administrative authorities), ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಇದನ್ನು ಹೊರಡಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.
4. ಸರ್ಷಿಯೋರರಿ (Certiorari – ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಣಾ)
•ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥ: ಇದರ ಅರ್ಥ “ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುವುದು” ಅಥವಾ “ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದು” (To be certified or to be informed).
• ಕಾರ್ಯ: ಅಧೀನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಅಥವಾ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನ್ಯಾಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು (Principles of Natural Justice) ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದರೆ, ಆ ತೀರ್ಪನ್ನು “ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು” (Quash) ಅಥವಾ ಆ ಕಡತವನ್ನು ಮೇಲಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಈ ರಿಟ್ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರೊಹಿಬಿಷನ್ ಮತ್ತು ಸರ್ಷಿಯೋರರಿ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ: ಪ್ರೊಹಿಬಿಷನ್ ಎಂಬುದು ತೀರ್ಪು ಬರುವ “ಮುನ್ನ” ತಡೆಯುವುದು (Preventive). ಆದರೆ ಸರ್ಷಿಯೋರರಿ ಎಂಬುದು ತೀರ್ಪು ಬಂದ “ನಂತರ” ಆ ತೀರ್ಪನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡುವುದು (Curative). ಅಂದರೆ, ಸರ್ಷಿಯೋರರಿ ಪ್ರಿವೆಂಟಿವ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯುರೇಟಿವ್ ಎರಡೂ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿನಾಯಿತಿ (Micro detail): ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ 1991ರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗುವಂತಹ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ (Administrative authorities) ಆದೇಶಗಳ ವಿರುದ್ಧವೂ ಇದನ್ನು ಹೊರಡಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
5. ಕ್ವೋ-ವಾರೆಂಟೋ (Quo-Warranto – ಅಧಿಕಾರ ಪೃಚ್ಛೆ)
• ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥ: ಇದರ ಅರ್ಥ “ಯಾವ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ?” (By what authority or warrant).
• ಕಾರ್ಯ: ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅನರ್ಹನಾಗಿದ್ದರೂ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು (Public Office) ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಆ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಯಾವ ಕಾನೂನಿನ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದೀಯಾ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ರಿಟ್ ಇದಾಗಿದೆ. ಅಕ್ರಮ ಸಾಬೀತಾದರೆ ಆತನನ್ನು ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (Ouster).
• ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರಗಳು: ಇದನ್ನು ಕೇವಲ “ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅಥವಾ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಖಾಯಂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳ” (Substantive public office) ವಿರುದ್ಧ ಮಾತ್ರ ಹೊರಡಿಸಬಹುದು. ಮಂತ್ರಿಗಳ ಹುದ್ದೆ (Ministerial office) ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿ ಹುದ್ದೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೊರಡಿಸಲಾಗದು.
• ವಿಶೇಷತೆ (Strict Exceptions): ಬೇರೆ ರಿಟ್ಗಳನ್ನು ಯಾರ ಹಕ್ಕು ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಆಗಿದೆಯೋ ಆ “ನೊಂದ ವ್ಯಕ್ತಿ” (Aggrieved person) ಮಾತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು (Locus Standi). ಆದರೆ ಕ್ವೋ-ವಾರೆಂಟೋ ರಿಟ್ ಅನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ “ಯಾವುದೇ ಆಸಕ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿ” (Any interested person) ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಕೇಳಬಹುದು.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕನ್ಫ್ಯೂಸ್ ಆಗುವ ಜಾಗ (Tricky Traps)
ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಕರು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕನ್ಫ್ಯೂಸ್ ಮಾಡಲು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಕರು ಟ್ವಿಸ್ಟ್ ಮಾಡುವುದು ಗ್ಯಾರಂಟಿ, ಹುಷಾರಾಗಿರಿ!
Trick 1 – ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಹೋಲಿಕೆ (Article 32 vs Article 226): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ (32ನೇ ವಿಧಿ) ಕೇವಲ “ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ” (Fundamental Rights) ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ರಿಟ್ ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಹೈಕೋರ್ಟ್ (226ನೇ ವಿಧಿ) ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಜೊತೆಗೆ “ಇತರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕುಗಳ” (Legal rights) ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾದಾಗಲೂ ರಿಟ್ ಹೊರಡಿಸಬಹುದು. ಅಂದರೆ, ರಿಟ್ ಹೊರಡಿಸುವ ವಿಷಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ಗಿಂತ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ (Wider jurisdiction). ಈ ಪಾಯಿಂಟ್ ಅನ್ನು ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್ ಉಲ್ಟಾ ಮಾಡಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೇ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ!
Trick 2 – ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (Territorial Jurisdiction): ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಕೇವಲ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತ್ರ ರಿಟ್ ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇಡೀ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ರಿಟ್ ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಿಂತ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ದೊಡ್ಡದು!
Trick 3 – 32ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಮಾನತು (Suspension during Emergency): ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ (National Emergency) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನದ 359ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು 32ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು (ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ ಹೋಗುವ ಹಕ್ಕನ್ನು) ಅಮಾನತು ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ನೆನಪಿರಲಿ, ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದರೂ 20ನೇ ವಿಧಿ (ಅಪರಾಧಗಳ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ರಕ್ಷಣೆ) ಮತ್ತು 21ನೇ ವಿಧಿಗಳನ್ನು (ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು) ಅಮಾನತು ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಇದು 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ (1978) ಯ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ.
Trick 4 – ಬೇರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ: ಸಂವಿಧಾನದ 32(3) ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ದೇಶದ ಇತರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಥವಾ ಅಧೀನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೂ ಈ ರಿಟ್ ಹೊರಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿ ಕೇವಲ “ಸಂಸತ್ತಿಗೆ” (Parliament) ಮಾತ್ರ ಇದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಗಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅಥವಾ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಂದು ಟ್ವಿಸ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಕಠಿಣ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (Tough PYQs)
ಈ ವಿಷಯ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಡೆಪ್ತ್ ಆಗಿ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು, ಹಿಂದೆ ಕೇಳಲಾದ 2 ಕಠಿಣ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸೋಣ:
ಉದಾಹರಣೆ 1:
ಪ್ರಶ್ನೆ: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ ರಿಟ್ (Writs) ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ:
1. ರಿಟ್ ಹೊರಡಿಸುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ಗಿಂತ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.
2. ’ಮ್ಯಾಂಡಮಸ್’ (Mandamus) ರಿಟ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ Alhamdulillah.
ಮೇಲಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿ?
A) 1 ಮಾತ್ರ ಸರಿ
B) 2 ಮಾತ್ರ ಸರಿ
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ ಸರಿ
D) ಎರಡೂ ತಪ್ಪು
ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (ಸರಿ ಉತ್ತರ – B): ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆ 1 ತಪ್ಪು. ಏಕೆಂದರೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಗಿಂತ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ (ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು + ಇತರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕುಗಳು). ಹೇಳಿಕೆ 2 ಸರಿ. ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್ ನಿಖರವಾಗಿ ಕನ್ಫ್ಯೂಸ್ ಆಗುವ ಜಾಗದಲ್ಲೇ (Trick 1) ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಉದಾಹರಣೆ 2:
ಪ್ರಶ್ನೆ: ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು “ನೊಂದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾರೇ ಆಗಲಿ” (Without strict rule of Locus Standi) ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು?
A) ಹೇಬಿಯಸ್ ಕಾರ್ಪಸ್
B) ಮ್ಯಾಂಡಮಸ್
C) ಸರ್ಷಿಯೋರರಿ
D) ಕ್ವೋ-ವಾರೆಂಟೋ
ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (ಸರಿ ಉತ್ತರ – D): ‘ಕ್ವೋ-ವಾರೆಂಟೋ’ ರಿಟ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳ ಅಕ್ರಮ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೊಂದುವುದು ಇಡೀ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ವಂಚನೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ನೊಂದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ಆಸಕ್ತ ನಾಗರಿಕ ಈ ರಿಟ್ ಅನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೋರಬಹುದು. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಓದಿದವರು ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರವನ್ನು (Micro detail) ಗುರುತಿಸಲು ವಿಫಲರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಸೂಚನೆ: ಸ್ಪರ್ಧಾರ್ಥಿಗಳೇ, ಸಂವಿಧಾನದ 32ನೇ ವಿಧಿಯ ಕುರಿತಾದ ಸಮಗ್ರ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಮೊದಲ ಭಾಗದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ನಿಮ್ಮ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲು, ಇದೇ ಟಾಪಿಕ್ ನ ಮೇಲೆ ನಿಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವಂತೆ 50 MCQ (Multiple Choice Questions) ಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ನಾಳೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ನೀಡುತ್ತೇನೆ.
ಇದೇ ರೀತಿಯ ನಿಮ್ಮ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ಟೆಲಿಗ್ರಾಂ ಮತ್ತು ವಾಟ್ಸಪ್ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಜಾಯಿನ್ ಆಗಿ ಹಾಗೂ ನಿಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೂ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಶೇರ್ ಮಾಡಿ.
ಟೆಲಿಗ್ರಾಂ ಗ್ರೂಪ್ ಲಿಂಕ್: ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
Whatsapp group link: click here
ಧನ್ಯವಾದಗಳು
Read More:
ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ: ಸಂವಿಧಾನದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಪ್ರಮುಖ ಕಾಯ್ದೆಗಳು ಮತ್ತು 30 MCQs ಗಳು.